شیوه نامه جدید طرح صیاد شیرازی (پروژه جایگزین خدمت) 1405چه شرایطی دارد؟

---

اگر از دانش‌آموختگان برتر، محققان یا فعالان شرکت‌های دانش‌بنیان هستید،
احتمالاً با «طرح شهید صیاد شیرازی» آشنایی دارید؛ طرحی که هدف آن استفاده بهینه از تخصص نخبگان برای حل مسائل کشور به جای گذراندن خدمت سربازی سنتی است.
بنیاد ملی نخبگان اخیراً شیوه‌ نامه جدید طرح صیاد شیرازی را تصویب و جایگزین نسخه سال ۱۳۹۹ کرده است.

اما این تغییرات دقیقاً شامل چه مواردی است و شرایط پذیرش چه تفاوتی کرده است؟ در این مقاله به بررسی مهم‌ترین به روزرسانی‌های این طرح می‌پردازیم.

طرح صیاد شیرازی یا همان پروژه جایگزین خدمت چیست؟

طرح شهید صیاد شیرازی، یکی از مهم‌ترین مسیرهای قانونی برای دانش‌آموختگان برتر است تا دوران خدمت نظام وظیفه خود را به جای پادگان‌ها، در قالب انجام پروژه‌های تحقیقاتی و فناورانه سپری کنند.

این طرح به دو بخش نخبه دانشگاهی و نخبه فناور تقسیم می‌شود و با طرح امریه دانش بنیان کاملا تفاوت دارد.
اکنون نحوه امتیازبندی این طرح بر اساس شیوه‌نامه قبلی تغییر کرده است. با ابلاغ شیوه‌نامه جدید بنیاد ملی نخبگان در ابتدای سال ۱۴۰۵، منطق ارزیابی و امتیازدهی این طرح دچار تغییرات بنیادین شده است (فایل شیوه‌نامه جدید).

تغییرات کلی شیوه‌ نامه جدید طرح صیاد شیرازی کدامند؟

قبل از بررسی جزییات نحوه امتیازبندی شیوه‌نامه در هر بخش به صورت جداگانه، تغییرات کلی را مرور می‌کنیم.

تغییر رویکرد در امتیازدهی شیوه‌ نامه جدید طرح صیاد شیرازی: خداحافظی با «فقط نمره کل»!

مهم‌ترین و ساختاری‌ترین تغییر در شیوه نامه جدید، نحوه محاسبه حد نصاب قبولی است.

در شیوه نامه قدیم (مصوب ۱۳۹۹)، متقاضیان تنها باید یک «مجموع امتیاز» مشخص (مثلاً ۹۰ یا ۱۱۰ امتیاز) را از کل فعالیت‌های خود کسب می‌کردند. اما در شیوه نامه جدید، سیستم بسیار هوشمندتر و هدفمندتر شده است.
متقاضیان علاوه بر رسیدن به یک مجموع امتیاز، الزاماً باید حداقل امتیاز مشخصی را از بخش‌های مجزا (آموزشی، پژوهشی، فناورانه و …) کسب کنند.
این یعنی دیگر نمی‌توان ضعف شدید در یک بخش (مثلاً معدل پایین) را صرفاً با چاپ تعداد زیادی مقاله جبران کرد؛ متقاضی باید توازن علمی و مهارتی داشته باشد.

شرایط امتیاز حد نصاب قبولی برای دانش‌آموختگان فناور (فعالان دانش‌بنیان) در شیوه‌ نامه جدید طرح صیاد شیرازی

طرح صیاد شیرازی (پروژه جایگزین خدمت) به دو بخش نخبه دانشگاهی و نخبه فناور تقسیم می‌شود.
همان طور که قبلا اشاره کردیم در شیوه نامه جدید حداقل امتیاز از هر بخش مجزا تعریف می‌شود.

در این قسمت این حد نصاب امتیازی برای نخبگان فناور را بررسی می‌کنیم.
اگر در یک شرکت دانش‌بنیانِ مورد تایید عضو هیئت مؤسس، مدیرعامل یا کارمند تمام‌وقت (با حداقل ۶ ماه بیمه در ۶ ماه اخیر) هستید.
 شرایط امتیازی شما طبق جدول زیر تغییر کرده است:

دوره تحصیلی	حداقل امتیاز فعالیت‌های آموزشی	حداقل امتیاز از مجموع امتیاز فعالیت‌های پژوهشی و نوآورانه	حداقل امتیاز فعالیت‌های فناورانه	مجموع امتیاز
دانش آموختگان دوره «کارشناسی»	۳۰	–	۲۰	۶۰
دانش آموختگان دوره «کارشناسی ارشد» یا «دکتری حرفه‌ای»	۴۰	–	۲۰	۷۰
دانشجویان سال سوم و چهارم دکتری	۵۰	۱۰	۲۰	۹۰
دانش‌آموختگان دوره «دکتری»	۵۰	۱۵	۲۵	۱۰۰

نکته مهم: در قوانین جدید، مشمولان فناور تنها در همان شرکت دانش‌بنیانی که سابقه بیمه ارائه داده‌اند،
امکان انجام پروژه جایگزین خدمت را دارند.

شرایط امتیاز حد نصاب قبولی برای دانش‌آموختگان دانشگاهی در شیوه‌ نامه جدید طرح صیاد شیرازی

برای فارغ‌التحصیلانی که از مسیر دانشگاهی (غیر فناور) اقدام می‌کنند، حد نصاب‌ها طبق جدول زیر به این شکل درآمده است:

دوره تحصیلی	حداقل امتیاز فعالیت‌های آموزشی		حداقل امتیاز از مجموع امتیاز فعالیت‌های پژوهشی و نوآورانه		مجموع امتیاز
	گروه علوم پزشکی و بهداشت	سایر گروه‌ها	گروه علوم پزشکی و بهداشت	سایر گروه‌ها	گروه علوم پزشکی و بهداشت	سایر گروه‌ها
دانش‌آموختگان دورۀ «کارشناسی ارشد» یا «دکتری حرفه‌ای»	۶۵	۴۵	۱۵	۱۰	۹۵	۶۵
دانشجویان سال‌های سوم و چهارم دورۀ «دکتری تخصصی»	۸۰	۶۰	۲۵	۲۰	۱۲۰	۹۰
دانش‌آموختگان دورۀ «دکتری»	۸۰	۶۰	۲۵	۲۰	۱۳۰	۱۰۰

❌❌فارغ‌التحصیلان مقطع کارشناسی امکان سرباز نخبه دانشگاهی شدن را ندارند.

جداسازی رشته‌های پزشکی از سایر گروه‌ها در شیوه‌ نامه جدید طرح صیاد شیرازی

در قوانین جدید، برای دانش‌آموختگان دانشگاهی یک تفکیک منطقی صورت گرفته است.
متقاضیان حالا به دو دسته «گروه علوم پزشکی و بهداشت» و «سایر گروه‌ها» تقسیم می‌شوند و
جالب اینجاست که کفِ امتیازات مورد نیاز برای گروه پزشکی به مراتب بالاتر در نظر گرفته شده است.

اولویت فعالیت‌های آموزشی بر سایر شاخص‌ها

در شیوه‌نامه جدید صیاد، بخش آموزشی با اختصاص سقف ۱۵۰ امتیاز، بالاترین وزن را در میان تمام سرفصل‌ها به خود اختصاص داده است. این امتیاز که عمدتاً بر پایه معدل و رتبه‌های آزمون‌های سراسری محاسبه می‌شود، تفاوت چشمگیری با ظرفیت سایر بخش‌ها دارد.

مقایسه سقف امتیازات در سایر حوزه‌ها نشان‌دهنده رویکرد آموزش‌محور این آیین‌نامه است:

• فعالیت‌های پژوهشی: حداکثر دارای ۸۰ امتیاز است.
• فعالیت‌های فناورانه: سقف آن بر روی ۶۰ امتیاز محدود شده است.
• فعالیت‌های نوآورانه: حداکثر تا ۵۰ امتیاز برای متقاضی محاسبه می‌شود.
• فعالیت‌های فردی، اجتماعی و فرهنگی: کمترین سهم را با سقف ۱۰ امتیاز دارد.

این ساختار امتیازی بیانگر آن است که سوابق تحصیلی درخشان، شرط کلیدی و زیربنایی برای موفقیت در این طرح محسوب می‌شود و سایر دستاوردهای علمی و اجرایی در رتبه‌های بعدی اهمیت قرار می‌گیرند.

مسیرهای سبز (VIP): معافیت از جدول امتیازات!

یکی از جذاب‌ترین بخش‌های شیوه نامه جدید، مسیرهای میان‌بری است که برای نخبگان تراز اول در نظر گرفته شده است. اگر شرایط زیر را داشته باشید، در پایان دوره دکتری بدون نیاز به احراز شرایط جدول امتیازی فوق (نخبه دانشگاهی) می‌توانید وارد طرح شوید:

• مشمولانی که در حین تحصیل از طرح «شهید وزوایی» استفاده کرده‌اند و مجموعاً ۵ سال سابقه برگزیدگی دارند.
• دانشجویانی که طرح «آموزش‌یار» یا «پژوهش‌یار» بنیاد ملی نخبگان را با موفقیت به اتمام رسانده‌اند.

ارزش‌گذاری مهارت‌های نرم و فعالیت‌های اجتماعی

در جدول پیوست شیوه نامه جدید طرح صیاد شیرازی، به بخش «فعالیت‌های فردی، اجتماعی و فرهنگی» جزیی‌تر پرداخته شدع که تا سقف ۱۰ امتیاز دارد. این یعنی حالا بنیاد نخبگان برای مهارت‌های نرم شما بیش از پیش ارزش قائل است.
مواردی که در این بخش امتیازآور هستند عبارتند از:

• شرکت در دوره‌های توسعه مهارت‌های فردی
• دبیری انجمن‌های علمی یا مدیرمسئولی نشریات دانشجویی
• شرکت مؤثر در فعالیت‌های داوطلبانه و اردوهای جهادی

چند نکته اجرایی درباره شیوه‌ نامه جدید طرح صیاد شیرازی

طول دوره: مدت زمان انجام این پروژه‌ها حداقل برابر با نیمی از دوره رسمی سربازی سایر افراد (پس از کسر خدمت‌های قانونی) خواهد بود.

ادامه تحصیل: هم‌زمان با انجام پروژه، حق اشتغال به تحصیل را ندارید؛ مگر اینکه دانشجوی دکتری باشید و از پروپوزال خود با موفقیت دفاع کرده باشید.

کسر خدمت محدود: اگر سابقه کسر خدمت یا خدمت قبلی دارید، تنها در صورتی پرونده شما بررسی می‌شود که مجموع کسری شما از ۱۲ ماه بیشتر نباشد.

جزییات تغییرات نحوه امتیازبندی فعالیت‌ها در شیوه ‌نامه جدید طرح صیاد چیست؟

اساساً طبقه‌بندی فعالیت‌ها در شیوه‌نامه جدید تغییر کرده و از یک ساختار پراکنده، به یک معماری منسجم و پنج‌گانه تبدیل شده است. در شیوه‌نامه جدید (مصوب ۱۴۰۴)، تمامی فعالیت‌های نخبگانی در پنج دسته کلی و هدفمند زیر ارزیابی می‌شوند:

• آموزشی
• پژوهشی
• فناورانه
• نوآورانه
• فعالیت‌های فردی، اجتماعی و فرهنگی

این در حالی است که در شیوه‌نامه قبلی (مصوب ۱۳۹۹)، جداول ارزیابی پراکندگی بیشتری داشتند و فعالیت‌ها در هشت دسته مجزا طبقه‌بندی می‌شدند که شامل موارد زیر بود:

• فعالیت‌های آموزشی
• فعالیت‌های پژوهشی
• اختراع‌های برگزیده
• فعالیت‌های خارج از کشور (مانند دریافت بورس تحصیلی یا پژوهانه)
• فعالیت در شرکت‌ها
• جشنواره‌ها و مسابقات مورد تأیید بنیاد
• فعالیت‌های علمی، اجتماعی و فرهنگی
• سایر فعالیت‌ها

این ادغامِ هوشمندانه، منطق ارزیابی و تطبیق رزومه‌ها را (به‌ویژه جهت پیاده‌سازی در پلتفرم‌های اتوماسیون اداری) بسیار شفاف‌تر کرده است. برای مثال: به عنوان مثال، بخش‌های مجزای «اختراع‌های برگزیده» و «جشنواره‌ها و مسابقات» اکنون به‌طور کامل در دسته جامع‌تر «فعالیت‌های نوآورانه» تجمیع شده‌اند.

در ادامه تفاوت‌های کلیدی هر یک از بخش‌ها نسبت به قوانین قدیمی را بررسی می‌کنیم و سپس جدول دقیق امتیازات جدید را در اختیارتان قرار می‌دهیم.

بخش آموزشی در شیوه‌ نامه جدید

بر اساس جدول پیوست شیوه‌نامه جدید (مصوب ۱۴۰۴)، بخش فعالیت‌های آموزشی دسته‌بندی‌های دقیق‌تر و منسجم‌تری پیدا کرده است. این بخش شامل موارد زیر است:

• المپیادهای دانش‌آموزی
• رتبه آزمون سراسری (کنکور)
• آزمون‌های جامع علوم پزشکی
• میانگین کل (معدل) مقاطع تحصیلی
• المپیادهای دانشجویی
• تحصیل در دانشگاه‌های خارج از کشور
• دستیاری آموزشی (TA)

حداکثر امتیاز قابل لحاظ از فعالیت‌های آموزشی 150 امتیاز است.

المپیادهای دانش‌آموزی در شیوه نامه جدید

در شیوه‌نامه جدید، المپیادهای دانش آموزی دیگر یکپارچه نیستند.
برای تنظیم دقیق شروط ارزیابی، رشته‌های المپیاد دانش‌آموزی به دو دسته با ارزش‌های امتیازی متفاوت تقسیم شده‌اند:

• دسته اول (بالاترین امتیاز): رشته‌های علوم پایه کلاسیک شامل ریاضی، فیزیک و شیمی، زیست‌شناسی، نجوم و اخترفیزیک، ادبی و کامپیوتر (به عنوان مثال، مدال طلای این دسته برای مقطع کارشناسی جهانی ۱۰۰ و برای ملی 70 امتیاز دارد).
  
• دسته دوم (پایین‌ترین امتیاز): رشته‌های نوظهور و بین‌رشته‌ای شامل سلول‌های بنیادی، سواد رسانه‌ای، علوم و فناوری نانو، اقتصاد و مدیریت، تفکر و کارآفرینی، جغرافیا و علوم زمین (طلای کارشناسی: ۴۰ امتیاز).

در این سیستم جدید، مدال‌ها باید با معرفی باشگاه دانش‌پژوهان جوان باشند و مانند گذشته، صرفاً یک المپیاد با بالاترین امتیاز برای فرد در نظر گرفته می‌شود.

عنوان شاخص	سطح	مدال	مقطع کارشناسی	مقطع کارشناسی ارشد	مقطع دکتری تخصصی	توضیحات تکمیلی
المپیادهای دانش‌آموزی شامل رشته‌های ریاضی، فیزیک، شیمی، زیست‌شناسی، نجوم و اخترفیزیک، ادبی و کامپیوتر	جهانی	طلا	۱۰۰	۵۰	۴۰	با معرفی باشگاه دانش‌پژوهان جوان (صرفاً یک المپیاد با بالاترین امتیاز لحاظ می‌گردد.)
		نقره	۹۰	۴۵	۳۵
		برنز	۸۰	۴۰	۳۰
	ملی	طلا	۷۰	۳۵	۲۵
		نقره	۶۰	۳۰	۲۰
		برنز	۵۰	۲۵	۱۵
المپیادهای دانش‌آموزی شامل رشته‌های سلول‌های بنیادی، سواد رسانه‌ای، علوم و فناوری نانو، اقتصاد و مدیریت، تفکر و کارآفرینی، جغرافیا و علوم زمین	–	طلا	۴۰	۲۰	۱۰
		نقره	۳۰	۱۵	۷
		برنز	۲۰	۱۰	۵

تفاوت‌های اصلی نحوه امتیازبندی المپیادهای دانش آموزی با شیوه نامه قبلی

تغییر معیار دسته‌بندی (نوع رشته به جای سطح مسابقه): در شیوه‌نامه قدیم، دسته‌بندی اصلی و تفاوت امتیازها بر اساس «جهانی» یا «ملی» بودن المپیاد بود. اما در شیوه‌نامه جدید، وزن‌دهی مستقیماً بر اساس «نوع رشته» (مثلاً ریاضی و فیزیک در برابر جغرافیا و سواد رسانه‌ای) انجام می‌شود.

کاهش امتیازات: یکی از بزرگترین تغییرات، شکسته شدن سقف امتیازات است.
در شیوه‌نامه قدیم، یک مدال طلای جهانی می‌توانست تا ۲۵۰ امتیاز برای متقاضی به همراه داشته باشد اما
 در سیستم جدید، بالاترین امتیاز ممکن به ۱۰۰ امتیاز محدود شده است و در مقاطع ارشد و دکتری این عدد حتی به ۴۰ و ۵۰ امتیاز کاهش می‌یابد.

ادغام المپیاد نانو: المپیاد دانش‌آموزی علوم و فناوری نانو که در گذشته در یک بخش کاملاً مجزا در جدول (در بخش جشنواره‌ها) ارزیابی می‌شد، اکنون به عنوان دسته دومِ المپیادها به این بخش منتقل شده است.

رتبه ﻛﺸﻮری آزﻣﻮن ﺳﺮاﺳﺮی ورود ﺑﻪ داﻧﺸﮕﺎه از دوره ﺗﺤﺼﻴلی ﻣﺘﻮﺳﻄﻪ

در ادامه بررسی بخش‌های آموزشی، به سراغ دومین شاخص کلیدی یعنی «رتبه کنکور سراسری» می‌رویم که فیلترهای مهمی برای سنجش پایه علمی متقاضیان هستند.
در شیوه‌نامه جدید، امتیازدهی کنکور مشابه جدول زیر انجام می‌شود.

مقطع تحصیلی در زمان درخواست	فرمول محاسبه امتیاز  (تا سقف ۱۰۰ امتیاز)	توضیحات
کارشناسی	۰/۰۸× (رتبه-۱۰۰۱)	در صورت کسب رتبه‌های ۱ تا ۱۰۰۰ در ﺑـﻴﺶ از ﻳـﻚ ﮔـﺮوه آزﻣﺎﻳﺸـﻲ، صرفا آن آزمون که بیشترین امتیاز را دارد در نظر گرفته می‌شود.
کارشناسی ارشد	۰/۰۶× (رتبه-۱۰۰۱)
دکتری تخصصی	۰/۰۴× (رتبه-۱۰۰۱)

مهم‌ترین رویکرد شیوه‌نامه جدید در این بخش این است که هرچه متقاضی در مقاطع تحصیلی بالاتری قرار داشته باشد،
تأثیر و وزن امتیاز کنکور او کمتر می‌شود تا تمرکز اصلی روی دستاوردهای فعلی و پژوهشی فرد قرار گیرد.

تفاوت‌های اصلی امتیازبندی رتبه کنکور با شیوه‌نامه قبلی

 تأکید صریح بر «رتبه کشوری بدون سهمیه»: در شیوه‌نامه جدید ارزیابی نخبگان، بخش مربوط به رتبه‌های برتر کنکور سراسری با فرمول‌های مشخص و هدفمندی محاسبه می‌شود.
در این سیستم، ملاک اصلی ارزیابی، صرفاً «رتبه کشوری بدون اعمال سهمیه» است و
تنها رتبه‌های ۱ تا ۱۰۰۰ کشوری مشمول دریافت امتیاز می‌شوند.

کاهش منطقی و پلکانی امتیاز کنکور در مقاطع بالاتر: در سیستم جدید، ضریب محاسبه امتیاز کنکور بر اساس مقطع فعلی دانش‌آموخته متغیر است. به این معنا که ضریب برای مقطع کارشناسی ۰/۰۸ (حداکثر ۸۰ امتیاز برای رتبه ۱)، برای ارشد ۰/۰۶ (حداکثر ۶۰ امتیاز) و برای دکتری تخصصی ۰/۰۴ (حداکثر ۴۰ امتیاز) تعیین شده است.
این تغییر نشان می‌دهد که با ورود به مقاطع تحصیلات تکمیلی، ارزش دستاوردهای گذشته (مثل کنکور) کاهش یافته و جای خود را به فعالیت‌های علمی و پژوهشی جدید می‌دهد.

تعیین تکلیف برای شرکت‌کنندگان در چند گروه آزمایشی: در شیوه‌نامه جدید تبصره‌ای شفاف اضافه شده است که ابهام داوطلبان چندگروهی را برطرف می‌کند؛ اگر فردی در بیش از یک گروه آزمایشی (مثلاً تجربی و زبان) رتبه زیر ۱۰۰۰ کشوری داشته باشد، امتیازها با هم جمع نمی‌شوند و منحصراً آزمونی که امتیاز بالاتری برای متقاضی به همراه دارد محاسبه خواهد شد.

آزمون‌های جامع علوم پایه پزشکی و آزمون‌های پذیرش دستیاری

در شیوه‌نامه جدید ارزیابی نخبگان، بخش مربوط به آزمون‌های تخصصی گروه علوم پزشکی نیز با تغییرات اساسی در نحوه محاسبه امتیاز و دایره مشمولان همراه بوده است.
این بخش اکنون شامل آزمون‌های جامع علوم پایه پزشکی، دندان‌پزشکی و داروسازی، آزمون پیش‌کارورزی پزشکی و همچنین آزمون پذیرش دستیار تخصص پزشکی و دندان‌پزشکی است.

عنوان شاخص	مقطع کارشناسی	مقطع کارشناسی ارشد (و دکتری حرفه‌ای)	مقطع دکتری تخصصی	توضیحات تکمیلی
آزمون‌های جامع علوم پایه، پیش‌کارورزی و پذیرش دستیار تخصصی	–	(۱۰ × رتبه)-۱۱۰ (تا صفر)	(۵ × رتبه)-۵۵ (تا صفر)	نفرات اول تا دهم، با معرفی مرکز سنجش آموزش پزشکی.

تفاوت‌های اصلی نحوه امتیازبندی آزمون‌های پزشکی با شیوه‌نامه قبلی

• کاهش دقیقاً ۵۰ درصدی امتیازات: یکی از محسوس‌ترین تغییرات، نصف شدن سقف امتیازات دریافتی از این بخش است.
  در شیوه‌نامه قدیم، فرمول مقطع کارشناسی ارشد (و دکتری حرفه‌ای) برای رتبه یک، ۲۰۰ امتیاز به همراه داشت اما
  در شیوه‌نامه جدید، این فرمول تغییر کرده است که برای رتبه یک، تنها ۱۰۰ امتیاز محاسبه می‌شود. این کاهش ارزش ۵۰ درصدی برای مقطع دکتری تخصصی نیز وجود دارد.
• محدودیت رسمی و سخت‌گیرانه برای نفرات برتر: در شیوه‌نامه قدیم، با توجه به ساختار فرمول‌ها (رسیدن به عدد صفر)، تا رتبه ۱۱ هم می‌توانستند حداقل امتیازی کسب کنند. اما در شیوه‌نامه جدید صراحتاً در بخش توضیحات تکمیلی قید شده است که این امتیاز فقط به «نفرات اول تا دهم» تعلق می‌گیرد.
• اضافه شدن صریح آزمون دستیاری تخصصی: در عنوان شاخص شیوه‌نامه قدیم، صرفاً به آزمون‌های جامع علوم پایه و پیش‌کارورزی اشاره شده بود و نامی از «آزمون پذیرش دستیار تخصص پزشکی/ دندان‌پزشکی» در میان نبود.
  شیوه‌نامه جدید این آزمون را مستقیماً وارد عنوان ردیف ارزیابی کرده است.

گویا هدف اصلی شیوه‌نامه جدید در این بخش، تمرکز صرف بر نخبگان تراز اول و محدود کردن دایره امتیازدهی به رتبه‌های بسیار درخشان کشوری است.

امتیاز معدل میانگین کل دوره‌های تحصیلی در شیوه‌نامه جدید

در شیوه‌نامه جدید (مصوب ۱۴۰۴)، رویکرد بنیاد ملی نخبگان نسبت به ارزیابی معدل تغییرات بنیادینی داشته است.
فرمول‌های محاسبه به‌گونه‌ای تغییر کرده‌اند که طیف گسترده‌تری از دانشجویان بتوانند حداقلِ امتیازی از معدل خود کسب کنند، اما در عین حال، ارزش و وزن کلیِ معدل در مجموع امتیازات نهایی کمتر شده است.

فرمول‌های جدید محاسبه امتیاز معدل به تفکیک مقاطع تحصیلی در جدول زیر آورده شده است:

عنوان شاخص	فرمول محاسبه امتیاز	توضیحات تکمیلی
میانگین کل دوره کارشناسی	۷/۵ × (۱۲ – میانگین کل)	۱. امتیاز حاصل از معدل، پس از اعمال «ضرایب همسان‌سازی رشته-مؤسسه» توسط بنیاد محاسبه می‌شود. ۲. معدل دوره‌های خارج از کشور که در مقیاس ۰ تا ۲۰ نیستند، توسط بنیاد معادل‌سازی می‌شوند. ۳. مدارک خارج از کشور باید به تأیید وزارت علوم یا بهداشت رسیده باشند. 4. برای مقطع دکتری تخصصی گروه علوم پزشکی، ملاک عمل «آخرین نمره ارتقاء» با تبدیل بر مبنای نمره ۲۰ است.
میانگین کل دوره کارشناسی ارشد ناپیوسته	۵ × (۱۴ – میانگین کل)
میانگین کل دوره کارشناسی ارشد پیوسته	۱۰ × (۱۲ – میانگین کل)
میانگین کل دوره دکتری حرفه‌ای	۱۱/۵× (۱۲ – میانگین کل)
میانگین کل دوره دکتری تخصصی	۷/۵ × (۱۶ – میانگین کل)

تفاوت‌های اصلی نحوه امتیازبندی معدل با شیوه‌نامه قبلی

• کاهش چشمگیر حد نصاب پایه معدل (خبر خوب برای متقاضیان): بزرگترین تغییر این بخش، کاهش اعدادی است که از معدل کل کسر می‌شوند (حد نصاب پایه). در شیوه‌نامه قدیم، تنها در صورتی امتیاز معدل به شما تعلق می‌گرفت که معدلتان برای کارشناسی بالای ۱۷، برای ارشد بالای ۱۷/۵ و برای دکتری بالای ۱۸ بود! اما
  بنیاد ملی نخبگان در شیوه‌نامه جدید این موانع سخت‌گیرانه را برداشته و حد نصاب برای کارشناسی و ارشد پیوسته را به ۱۲، برای ارشد ناپیوسته به ۱۴ و برای دکتری تخصصی به ۱۶ کاهش داده است.
  
• کاهش شدید ضرایب برای ایجاد تعادل: بنیاد نخبگان برای جبران پایین آوردن حد نصاب‌ها، ضرایب ضرب‌شونده در فرمول را به شدت کم کرده است. در سیستم قدیم، اختلاف معدل شما در ضرایب بسیار بزرگی (مثل ۵۰، ۱۰۰ یا حتی ۲۰۰) ضرب می‌شد که می‌توانست امتیاز عظیمی ایجاد کند. اما در سیستم جدید، این ضرایب به اعداد کوچکی (بین ۵ تا ۱۱/۵) تقلیل یافته‌اند تا معدل به تنهایی نتواند جای خالی سایر دستاوردهای پژوهشی و فناورانه را پر کند.
  
• تفکیک کارشناسی ارشد پیوسته و ناپیوسته: در شیوه‌نامه قدیم، تفاوتی میان انواع مقطع کارشناسی ارشد وجود نداشت اما شیوه‌نامه جدید به‌طور صریح میان ارشد ناپیوسته (با حد نصاب ۱۴) و ارشد پیوسته (با حد نصاب ۱۲ و ضریب بالاتر) تفاوت قائل شده است.
  
• قانون جدید برای دکتری پزشکی: در بخش توضیحات شیوه‌نامه جدید، تبصره‌ای اختصاصی برای دانشجویان دکتری تخصصی (تخصص) گروه علوم پزشکی اضافه شده است که به جای معدل کل مرسوم، تأکید بر استفاده از «آخرین نمره ارتقاء» (تبدیل شده به مقیاس ۲۰) دارد.

امتیاز المپیادهای دانشجویی در شیوه‌نامه جدید

در شیوه‌نامه جدید (مصوب ۱۴۰۴)، امتیازات مربوط به برگزیدگان المپیادهای دانشجوییِ وزارت علوم، تحقیقات و فناوری و همچنین وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی به‌طور کامل بازنگری شده است.

در این سیستم جدید، سازمان سنجش آموزش کشور نیز به‌عنوان یکی از مراجع رسمی معرفی برگزیدگان به رسمیت شناخته شده است.
لازم به ذکر است که مانند دوره‌های گذشته، چنانچه فردی در چند المپیاد دارای رتبه باشد، صرفاً یک المپیاد که بالاترین امتیاز را برای او به همراه دارد، لحاظ می‌گردد.

عنوان شاخص	مرجع معرفی‌کننده / نوع رتبه	جایگاه	مقطع کارشناسی	مقطع کارشناسی ارشد	مقطع دکتری تخصصی	توضیحات تکمیلی
المپیادهای دانشجویی	با معرفی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری	اول	۴۰	۳۰	۲۰	با معرفی وزارت علوم / وزارت بهداشت / سازمان سنجش آموزش کشور
		دوم	۳۰	۲۵	۱۵	(صرفاً یک المپیاد با بالاترین امتیاز لحاظ می‌گردد.)
		سوم	۲۰	۱۵	۱۰
	با معرفی وزارت بهداشت (رتبه‌های انفرادی)	اول	۴۰	۳۰	۲۰
		دوم	۳۰	۲۵	۱۵
		سوم	۲۰	۱۵	۱۰
	با معرفی وزارت بهداشت (رتبه‌های گروهی)	اول	۱۵	۱۰	۷	امتیازات این بخش برای «هر نفر» از اعضای گروه محاسبه می‌شود.
		دوم	۱۰	۷	۵
		سوم	۷	۵	۳

تفاوت‌های اصلی نحوه امتیازبندی المپیادهای دانشجویی با شیوه‌نامه قبلی

• ریزش شدید و ۸۵ درصدی امتیازات: شگفت‌انگیزترین تغییر در این بخش، سقوط آزاد ارزش امتیازی المپیادهاست! در شیوه‌نامه قدیم، رتبه اول المپیاد دانشجویی وزارت علوم (برای مقطع کارشناسی) معادل ۳۰۰ امتیاز بود که به تنهایی بخش عظیمی از مسیر تسهیلات را هموار می‌کرد. اما در شیوه‌نامه جدید، این عدد با یک افت شدید به تنها ۴۰ امتیاز کاهش یافته است.
   این تغییر پیام روشنی دارد: در شیوه‌نامه جدید، المپیادها دیگر یک «میان‌برِ قطعی» نیستند و باید با سایر فعالیت‌ها ترکیب شوند.
• یکسان‌سازی عناوین در وزارت بهداشت: در شیوه‌نامه قدیم، رتبه‌های وزارت بهداشت تحت عنوان مدال‌های «طلا، نقره و برنز» دسته‌بندی می‌شدند (که طلای انفرادی آن ۳۰۰ امتیاز داشت).
  اما در شیوه‌نامه جدید، ادبیات ارزیابی یکپارچه شده و برای وزارت بهداشت نیز از همان عناوین «اول، دوم و سوم» مشابه وزارت علوم استفاده شده است.
• رسمیت یافتن سازمان سنجش: در توضیحات تکمیلی شیوه‌نامه جدید، عبارت «سازمان سنجش آموزش کشور» در کنار وزارت‌ها اضافه شده است که نشان‌دهنده پذیرش رسمی‌تر معرفی‌نامه‌های صادرشده از سوی این سازمان برای المپیادهای متمرکز دانشجویی است.
• افت همزمان امتیازات در کارهای گروهی: رتبه‌های گروهی وزارت بهداشت نیز که در گذشته برای مدال طلا ۲۰۰ امتیاز به همراه داشتند، اکنون برای رتبه اول به ۱۵ امتیاز (برای مقطع کارشناسی) تقلیل یافته‌اند.

امتیاز تحصیل در دانشگاه‌های معتبر خارجی در شیوه‌نامه جدید

در شیوه‌نامه جدید (مصوب ۱۴۰۴)، رویکرد بنیاد ملی نخبگان نسبت به فارغ‌التحصیلان دانشگاه‌های خارج از کشور بسیار سخت‌گیرانه‌تر شده است. در این سیستم، صِرفِ تحصیل در خارج از کشور دیگر امتیاز نجومی به همراه ندارد و
رتبه‌بندی جهانی دانشگاه محل تحصیل (بر اساس نظام‌های معتبر) نقش اصلی را در تعیین همین امتیاز اندک ایفا می‌کند.

همچنین به‌طور صریح در شیوه‌نامه قید شده است که نظام‌های رتبه‌بندی QS ،Times و Scimago ملاک ارزیابی هستند و اگر دانشگاهی در این سه نظام رتبه‌های متفاوتی داشته باشد، بالاترین رتبه (بهترین جایگاه) برای متقاضی در نظر گرفته خواهد شد.

عنوان شاخص	وضعیت رتبه دانشگاه	مقطع کارشناسی	مقطع کارشناسی ارشد	مقطع دکتری تخصصی	توضیحات تکمیلی
تحصیل در یکی از دانشگاه‌های معتبر خارج از کشور	رتبه کمتر از ۳۰۰	۵	۷	۱۰	امتیاز این بخش صرفاً به دانش‌آموختگان برتر خارج از کشور با توجه به رتبه دانشگاه اختصاص می‌یابد. رتبه دانشگاه بر اساس نظام‌های QS، Times و Scimago محاسبه می‌شود.
	رتبه بیشتر از ۳۰۰	۳			(بالاترین رتبه در میان این نظام‌ها در نظر گرفته می‌شود.)

تفاوت‌های اصلی نحوه امتیازبندی تحصیل در خارج با شیوه‌نامه قبلی

• سقوط آزاد و بی‌سابقه امتیازات (کاهش ۹۰ درصدی!): حیرت‌انگیزترین تغییر در کل شیوه‌نامه شاید در همین بخش باشد. در شیوه‌نامه قدیم، تحصیل در ۴۰۰ دانشگاه برتر جهان در مقطع دکتری ۱۰۰ امتیاز و در مقاطع پایه ۵۰ امتیاز طلایی به همراه داشت. اما در شیوه‌نامه جدید، این امتیازات با یک ریزش شدید مواجه شده و بهترین حالت آن (مقطع دکتری در دانشگاهی با رتبه زیر ۳۰۰) تنها ۱۰ امتیاز دارد! این یعنی تحصیل در خارج دیگر به تنهایی تضمین‌کننده بهره‌مندی از تسهیلات نیست.
• تغییر آستانه رتبه‌بندی و ایجاد سطح‌بندی: در سیستم قدیم، یک مرز ثابت تحت عنوان «چهارصد دانشگاه برتر جهان» وجود داشت. اما شیوه‌نامه جدید، دانشگاه‌ها را به دو دسته «زیر ۳۰۰» و «بالای ۳۰۰» تفکیک کرده است.
  جالب اینجاست که برای دانشگاه‌های رتبه بالای ۳۰۰، تفاوتی بین مقاطع تحصیلی وجود ندارد و
  همه تنها ۳ امتیاز ناچیز دریافت می‌کنند.
• معرفی رسمی مراجع رتبه‌بندی: برخلاف شیوه‌نامه قبلی که صرفاً عبارت کلی «دانشگاه برتر جهان» را به کار برده بود، شیوه‌نامه جدید نام سه نظام رتبه‌بندی معتبر (QS ،Times و Scimago) را صراحتاً در متن آورده تا
  جلوی هرگونه ابهام یا تفسیر شخصی گرفته شود.
• حذف امتیازات جانبی و هنگفت خارج از کشور: در جدول شیوه‌نامه ۱۴۰۴، در زیرمجموعه فعالیت‌های خارج از کشور، امتیازات بسیار بالایی برای «دریافت بورس تحصیلی» (تا ۱۰۰ امتیاز)، «دریافت پژوهانه دلاری» و «گذراندن دوره پسادکتری در خارج» (۱۰۰ امتیاز) وجود داشت که در رویکرد جدید، این امتیازاتِ مستقل و دست‌ودلبازانه حذف یا به شدت محدود شده‌اند تا تمرکز به جای «محل تحصیل»، روی «خروجی‌های علمی و فناورانه» فرد قرار گیرد.

امتیاز دستیاری آموزشی در شیوه‌نامه جدید

در شیوه‌نامه جدید (مصوب ۱۴۰۴)، ارزیابی فعالیت‌های دستیاری آموزشی (TA) با وسواس بسیار بیشتری انجام می‌شود.
منظور از این فعالیت، همکاری دانشجو در اموری مانند کمک به تدریس، پاسخ به سؤالات دانشجویان، برگزاری جلسات تمرین، تصحیح تکالیف و منتورینگ پزشکی است که مازاد بر وظایف آموزشی فرد انجام شده باشد.

برای دریافت این امتیاز، دانشجو حتماً باید گواهی معتبر با ذکر دقیق ساعت کار و شرح فعالیت‌ها را با تأیید مؤسسه محل تحصیل ارائه دهد.

عنوان شاخص	امتیاز	توضیحات تکمیلی
انجام فعالیت دستیاری آموزشی در مؤسسه محل تحصیل	در هر نیم‌سال به ازای ۱۵۰ ساعت فعالیت، ۲ امتیاز (تا سقف نهایی ۴ امتیاز)	۱. امتیاز این بخش صرفاً به فعالیت‌های انجام‌شده در دو سال منتهی به زمان درخواست تعلق می‌گیرد. ۲. ارائه گواهی رسمی مبنی بر مجموع ساعات و شرح فعالیت‌ها الزامی است.

تفاوت‌های اصلی نحوه امتیازبندی دستیاری آموزشی با شیوه‌نامه قبلی

• سقوط شدید امتیازات (از ۴۵به ۴امتیاز): این بخش یکی از بزرگترین افت امتیازها را تجربه کرده است. در شیوه‌نامه قدیم، یک دانشجو صرفاً با انجام دستیاری آموزشی در هر نیم‌سال ۱۵امتیاز می‌گرفت و می‌توانست این عدد را تا سقف ۴۵امتیاز (برای فارغ‌التحصیلان داخل) افزایش دهد. اما در شیوه‌نامه جدید، این عدد به تنها ۲امتیاز در هر نیم‌سال و سقف کلِ خنده‌دارِ ۴امتیاز کاهش یافته است!
  
• حذف امتیازات ویژه ۱۰۰ امتیازی برای خارج از کشور: در شیوه‌نامه قبلی، دانش‌آموختگان خارج از کشور می‌توانستند بر اساس رتبه دانشگاه و میزان فعالیت دستیاری خود، تا سقف چشمگیر ۱۰۰ امتیاز دریافت کنند. این مزیتِ ویژه در شیوه‌نامه جدید کاملاً حذف شده است.
  
• تعیین دقیق «کفِ ساعتِ کاری»: در گذشته، انجام دستیاری آموزشی در یک ترم به صورت کیفی ارزیابی می‌شد. اما شیوه‌نامه جدید کاملاً کمّی شده است؛ شما برای دریافت همان ۲ امتیازِ ناچیز، باید اثبات کنید که در یک نیم‌سال دقیقاً ۱۵۰ساعت (حدود ۱۰ ساعت در هفته) فعالیت مستند داشته‌اید.
  
• اعمال محدودیت زمانی (قانون انقضای ۲ ساله): یکی از شرایط سخت‌گیرانه جدید این است که سوابق دستیاری آموزشی شما دارای تاریخ انقضاست. در حالی که در گذشته محدودیتی ذکر نشده بود، در شیوه‌نامه جدید صراحتاً قید شده است که فقط دستیاری‌هایی که در دو سال آخر منتهی به ثبت درخواست انجام شده‌اند محاسبه خواهند شد و سوابق قدیمی‌تر شما عملاً سوخت می‌شوند.

بخش پژوهشی در شیوه‌ نامه جدید

بر اساس جدول پیوست شیوه‌نامه جدید (مصوب ۱۴۰۴)، بخش فعالیت‌های پژوهشی نیز دسته‌بندی‌های مشخصی پیدا کرده و سیاست ارزیابی در آن به وضوح از «کمیت» به سمت «کیفیت و اثربخشی» حرکت کرده است. این بخش شامل موارد زیر است:

• مقالات علمی چاپ‌شده یا پذیرفته‌شده
• تألیف و ترجمه کتاب‌های علمی
• دستیاری پژوهشی (RA) در مؤسسه محل تحصیل
• مشارکت در اجرای طرح‌های پژوهشی مصوب مؤسسه‌های علمی

حداکثر امتیاز قابل لحاظ از فعالیت‌های پژوهشی 80 امتیاز است.

امتیاز مقالات علمی در شیوه‌نامه جدید

در شیوه‌نامه جدید (مصوب ۱۴۰۴)، رویکرد ارزیابی مقالات علمی به‌طور کامل از «کمیت‌گرایی» به سمت «کیفیت‌گرایی و اثربخشی» تغییر جهت داده است.
نشریات معتبر بین‌المللی بر اساس کیفیت (Q) در سایت SJR و نشریات داخلی منحصراً بر اساس رتبه‌بندی سامانه نشریات وزارت علوم یا بهداشت ارزیابی می‌شوند.

در این بخش، علاوه بر کاهش پایه امتیازات، ضریب جایگاه نویسنده نیز پس از حذف نام اساتید راهنما و مشاور از فهرست نویسندگان محاسبه می‌گردد.

عنوان شاخص	نوع انتشار/ جایگاه	امتیاز در شیوه‌نامه جدید
مقالات در نشریه‌های بسیار معتبر	(از قبیل Science و Nature)	۵۰ × ضریب جایگاه نویسنده
مقالات در نشریه‌های با نمایه معتبر بین‌المللی	در نشریه رتبه Q1	۲۰ × ضریب جایگاه نویسنده
	در نشریه رتبه Q2	۱۵ × ضریب جایگاه نویسنده
	در نشریه رتبه Q3	۱۰ × ضریب جایگاه نویسنده
مقالات در نشریه‌های علمی مورد تأیید وزارت علوم یا بهداشت	در نشریه رتبه «الف»	۱۲ × ضریب جایگاه نویسنده
	در نشریه رتبه «ب»	۱۰ × ضریب جایگاه نویسنده
	در نشریه رتبه «ج»	۷ × ضریب جایگاه نویسنده
	در نشریه رتبه «د»	۵ × ضریب جایگاه نویسنده
مقالات ارائه‌شده در همایش‌های معتبر علمی	به صورت سخنرانی (داخلی و بین‌المللی)	۴ × ضریب جایگاه نویسنده
	به صورت پوستر (داخلی و بین‌المللی)	۳ × ضریب جایگاه نویسنده

تفاوت‌های اصلی نحوه امتیازبندی مقالات با شیوه‌نامه قبلی

ریزش سنگین امتیازات پایه: ارزش امتیازی تمام مقالات در شیوه‌نامه جدید به شدت افت کرده است. چاپ مقاله در مجلات Science و Nature از ۱۰۰ به ۵۰ امتیاز، مقالات Q₁ از ۵۰ به ۲۰ امتیاز و مقالات Q₂ از ۴۰ به ۱۵ امتیاز کاهش یافته است.

حذف کامل مجلات Q4: در شیوه‌نامه قدیم، مجلات Q4 دارای ۵ امتیاز بودند، اما در شیوه‌نامه جدید این دسته از مجلات به‌طور کامل از جدول ارزیابی حذف شده‌اند و هیچ امتیازی به آن‌ها تعلق نمی‌گیرد.

تغییر سیستم ارزیابی مجلات داخلی: در سیستم گذشته، مجلات داخلی صرفاً به دو دسته «علمی-پژوهشی» (۳۰ امتیاز) و «علمی-ترویجی» (۵ امتیاز) تقسیم می‌شدند اما اکنون سیستم رتبه‌بندی دقیق «الف، ب، ج و د» جایگزین شده است که
بالاترین سطح آن (رتبه الف) تنها ۱۲ امتیاز دارد.

برای دسترسی به لیست مجلات موردتایید وزارت علوم و رتبه‌بندی دقیق آن‌ها حتما این مقاله را ببینید.

سقوط ارزش مقالات همایشی: امتیاز مقالات همایشی که به صورت سخنرانی ارائه می‌شدند از ۱۰ امتیاز به تنها ۴ امتیاز و مقالات پوستری از ۵ امتیاز به ۳ امتیاز کاهش یافته است.
همچنین در هر همایش حداکثر به ۲ مقاله امتیاز تعلق می‌گیرد.

محدودیت‌های سخت‌گیرانه در تعداد مقالات (سقف محاسبه): یکی از بزرگترین موانع در شیوه‌نامه جدید، اعمال سقف برای تعداد مقالات است. در سیستم جدید، از بین تمام مقالات فرد، صرفاً مقالاتی که بیشترین امتیاز را دارند تا سقف زیر محاسبه می‌شوند:

• کارشناسی: حداکثر ۱مقاله
• ارشد: حداکثر ۲مقاله
• دکتری تخصصی: حداکثر ۴مقاله

محدودیت ویژه برای نشریات سطح پایین‌تر: در میان همان مقالات محدودی که پذیرفته می‌شود، متقاضی مجاز است در مجموع تنها یک مقاله از نشریات دارای رتبه «ج» و «د» ارائه دهد.

الزام به ارائه لینک معتبر برخط: شیوه‌نامه جدید صراحتاً اعلام کرده است که مقالات چاپ‌شده در نشریات و یا ارائه‌شده در همایش‌ها، در صورتی که «لینک معتبر برخط (آنلاین)» نداشته باشند، مطلقاً غیرقابل بررسی و تأیید خواهند بود.

امتیاز تألیف و ترجمه کتاب در شیوه‌نامه جدید

در شیوه‌نامه جدید (مصوب ۱۴۰۴)، رویکرد ارزیابی کتب علمی کاملاً دگرگون شده است.
مهم‌ترین پیام این بخش این است که امتیاز کتاب دیگر یک امتیاز عمومی برای همه مقاطع نیست.
علاوه بر این، موضوع کتاب باید مستقیماً با رشته تحصیلی فرد مرتبط باشد و کتاب‌هایی با مضمون مجموعه پرسش‌ها، تست، آزمون و حل‌المسائل به‌هیچ‌وجه بررسی نخواهند شد.

عنوان شاخص	مقطع کارشناسی	مقطع کارشناسی ارشد	مقطع دکتری تخصصی
مشارکت در تألیف کتاب کامل علمی (در انتشارات علمی مورد تأیید بنیاد ملی)	—	—	هر کتاب: ۱۵ × ضریب جایگاه نویسنده
مشارکت در تألیف فصل کتاب معتبر علمی (در انتشارات علمی مورد تأیید بنیاد ملی)	—	—	هر کتاب: ۱۰ × ضریب جایگاه نویسنده
ترجمه فصل کتاب معتبر علمی	—	—	هر کتاب: ۵ × ضریب جایگاه نویسنده

تفاوت‌های اصلی نحوه امتیازبندی کتاب با شیوه‌نامه قبلی

• حذف کامل مقاطع کارشناسی و ارشد: در شیوه‌نامه قدیم، منعی برای دریافت امتیاز کتاب در مقاطع پایه و ارشد در جدول ذکر نشده بود، اما در شیوه‌نامه جدید، امتیاز تألیف و ترجمه کتاب صرفاً و انحصارا به دانشجویان و دانش‌آموختگان مقطع «دکتری تخصصی» تعلق می‌گیرد و برای سایر مقاطع خط تیره کشیده شده است.
  
• سقوط آزاد ارزش امتیازی: در شیوه‌نامه گذشته، نگارش یک کتاب کامل در انتشارات مورد تأیید، ۱۰۰امتیاز طلایی به همراه داشت. این عدد در سیستم جدید با یک ریزش شدید به تنها ۱۵امتیاز رسیده است. نگارش فصل کتاب نیز از ۲۰ امتیاز به ۱۰ امتیاز کاهش یافته است.
  
• حذف ناشران متفرقه: در گذشته، چاپ کتاب در «سایر انتشارات» (ناشران غیرتأییدشده توسط بنیاد) نیز شامل درصدی از امتیاز می‌شد. اما اکنون این بند کاملاً حذف شده و شرط دریافت امتیاز، چاپ انحصاری در «انتشارات علمی مورد تأیید بنیاد ملی» است.
  
• تبدیل «ترجمه کتاب» به «ترجمه فصل»: در شیوه‌نامه ۱۴۰۴، آیتمی با عنوان «ترجمه کتاب کامل علمی» وجود داشت که تا ۲۵ امتیاز برای آن لحاظ می‌شد.
  در شیوه‌نامه جدید، این عنوان به «ترجمه فصل کتاب معتبر علمی» تقلیل یافته که ارزش آن تنها ۵ امتیاز است.
  
• اعمال سقف تعداد کتب (محدودیت ۳تایی): برای جلوگیری از انباشت امتیاز از طریق چاپ کتاب‌های متعدد، شیوه‌نامه جدید یک سقف سخت‌گیرانه وضع کرده است؛ به‌طوری‌که از میان تمام کتب متقاضی، نهایتاً حداکثر ۳کتاب که بالاترین امتیاز را دارند محاسبه می‌شوند.
  
• حذف اساتید از فرمول ضریب جایگاه: در شیوه‌نامه جدید صراحتاً تأکید شده است که هنگام محاسبه ضریب جایگاه متقاضی (ترتیب نویسندگان)، نام اساتید راهنما و مشاور از فهرست نویسندگان کاملاً حذف می‌گردد تا سهم واقعی دانشجو محاسبه شود.

امتیاز دستیاری پژوهشی در شیوه‌نامه جدید

در شیوه‌نامه جدید (مصوب ۱۴۰۴)، ارزیابی فعالیت‌های دستیاری پژوهشی (RA) با شرایط سخت‌گیرانه‌تری انجام می‌شود.
 منظور از دستیاری پژوهشی، همکاری فرد در انجام قراردادهای پژوهشی یا ارتباط با صنعت، همکاری در تأسیس، راه‌اندازی یا نگهداری آزمایشگاه‌ها و موارد مشابه است که حتماً باید مازاد بر وظایف پژوهشی معمولِ دانشجو باشد.

برای دریافت این امتیاز، فرد باید گواهی رسمی شامل مجموع ساعات کاری و شرح دقیق فعالیت‌ها را با تأیید مؤسسه محل تحصیل در سامانه بارگذاری کند.

عنوان شاخص	امتیاز	توضیحات تکمیلی
انجام فعالیت‌های دستیاری پژوهشی در مؤسسه محل تحصیل	در هر نیم‌سال به ازای ۱۵۰ ساعت فعالیت، ۲/۵ امتیاز (تا سقف نهایی ۵ امتیاز)	۱. امتیاز این بخش صرفاً به فعالیت‌های انجام‌شده در دو سال منتهی به زمان درخواست تعلق می‌گیرد. ۲. فعالیت باید با تأیید عضو هیئت علمی و مؤسسه انجام شده باشد.

تفاوت‌های اصلی نحوه امتیازبندی دستیاری پژوهشی با شیوه‌نامه قبلی

• کاهش شدید سقف امتیازات (از ۱۵۰ به ۵ امتیاز): در شیوه‌نامه قدیم، فعالیت‌های مشابه دستیاری پژوهشی یا در قالب «همکاری در اجرای طرح‌های پژوهشی» (با سقف ۱۵۰ امتیاز) ارزیابی می‌شدند و یا در کنار دستیاری آموزشی و اجرایی تا ۴۵ امتیاز به همراه داشتند. اما در شیوه‌نامه جدید، دستیاری پژوهشی به‌عنوان یک ردیف مستقل تعریف شده و سقف کل آن به تنها ۵ امتیاز سقوط کرده است!
  
• محدودیت زمانی (قانون انقضای ۲ساله): دقیقاً مشابه دستیاری آموزشی، در اینجا هم بنیاد نخبگان یک تاریخ انقضای سخت‌گیرانه وضع کرده است. تنها سوابق دستیاری پژوهشی که در دو سال آخر منتهی به ثبت درخواست انجام شده باشند مورد قبول هستند و سوابق قدیمی‌تر شما هیچ امتیازی نخواهند داشت.
  
• کمی‌سازی دقیق ساعت فعالیت: در گذشته ارزیابی‌ها بیشتر بر اساس خروجی یا ماهیت طرح بود، اما اکنون شما باید اثبات کنید که برای دریافت تنها ۲/۵ امتیاز در یک ترم، دقیقاً ۱۵۰ ساعت (معادل یک کار پاره‌وقت نسبتاً سنگین دانشجویی) در آزمایشگاه یا طرح‌های ارتباط با صنعت فعالیت مستند داشته‌اید.

امتیاز مشارکت در اجرای طرح‌های پژوهشی در شیوه‌نامه جدید

در شیوه‌نامه جدید (مصوب ۱۴۰۴)، ارزیابی مشارکت دانشجویان و دانش‌آموختگان در طرح‌های پژوهشی مصوب (با محوریت مؤسسه علمی محل تحصیل یا سایر مؤسسات معتبر) با افت شدید ارزش امتیازی روبه‌رو شده است.

برای کسب امتیاز در این بخش، طرح پژوهشی (یا حداقل آن مرحله‌ای که متقاضی در آن همکاری داشته است) باید حتماً خاتمه‌یافته باشد. همچنین ارائه گواهی رسمی از مؤسسه طرف قرارداد با ذکر دقیق مبلغ، مدت زمان و جایگاه فرد الزامی است.

عنوان شاخص	فرمول محاسبه امتیاز	توضیحات تکمیلی
مشارکت در اجرای طرح‌های پژوهشی مصوب مؤسسه‌ها	هر طرح بر مبنای ضریب جایگاه فرد، مبلغ و مدت طرح، تا سقف ۵ امتیاز	۱. طرح یا مرحله مربوط به متقاضی باید خاتمه‌یافته باشد. ۲. ضریب جایگاه بر اساس آیین‌نامه ارتقای اعضای هیئت‌علمی (مصوب وزارت علوم) محاسبه می‌شود. 3. ارائه نامه رسمی مؤسسه طرف قرارداد الزامی است.

تفاوت‌های اصلی نحوه امتیازبندی طرح‌های پژوهشی با شیوه‌نامه قبلی

سقوط هولناک سقف امتیازات (از ۱۵۰ به ۵امتیاز!): این بخش شاید یکی از رکورددارانِ افت امتیاز در شیوه‌نامه جدید باشد.
در شیوه‌نامه قدیم، مشارکت در طرح‌های پژوهشی می‌توانست مجموعاً تا ۱۵۰امتیاز برای متقاضی به همراه داشته باشد که عدد بسیار تأثیرگذاری بود. اما در شیوه‌نامه جدید، سقف امتیاز دریافتی برای هر طرح به عدد ناچیز ۵امتیاز تقلیل یافته است.

حذف ضریب پایه ۵۰ از فرمول محاسباتی: در سیستم ارزیابی گذشته، فرمول محاسبه به این شکل بود که ضرایب مربوط به جایگاه، مبلغ و زمان در عدد پایه و بزرگ ۵۰ ضرب می‌شدند (۵۰ × ضریب جایگاه) اما
در شیوه‌نامه جدید، این عدد پایه و سخاوتمندانه کاملاً حذف شده است و امتیاز مستقیماً از ترکیب همان ضرایب با سقف ۵ امتیاز به دست می‌آید.

تأکید صریح بر خاتمه‌یافتن طرح: شیوه‌نامه جدید در بخش توضیحات تکمیلی به‌روشنی شرط کرده است که
طرح پژوهشی (یا فاز مربوط به فعالیت دانشجو) باید به‌طور کامل پایان یافته باشد تا قابل بررسی و امتیازدهی تلقی شود.

فعالیت‌های فناورانه در شیوه‌ نامه جدید

بر اساس جدول پیوست شیوه‌نامه جدید (مصوب ۱۴۰۴) ، بخش فعالیت‌های فناورانه نیز ساختاریافته‌تر شده و علاوه بر سوابق فردی، شاخص‌های کیفی شرکت‌ها (مانند تعداد محصولات یا استقرار در مناطق محروم) نیز در آن نقش پررنگ‌تری پیدا کرده است.
 این بخش شامل دسته‌بندی‌های زیر است:

• انجام فعالیت دستیاری فن‌یاری در مؤسسه محل تحصیل (شامل فعالیت در شرکت‌های زایشی، نیمه‌صنعتی‌سازی، کمک به تولید دانش فنی و تجاری‌سازی)
• فعالیت در شرکت دانش‌بنیان (شامل عضویت در هیئت مؤسس، هیئت مدیره موظف، مدیرعامل موظف، سایر سمت‌های مدیریتی و همچنین فعالیت تمام‌وقت کارشناسی)
• ویژگی‌های شرکت دانش‌بنیان (شامل کسب امتیاز از استقرار شرکت در مناطق کمتر توسعه‌یافته، ارزیابی میزان فروش شرکت و تعداد محصولات تأییدشده دانش‌بنیان)
• همکاری در اجرای طرح‌های مرتبط با صنعت (طرح‌های دارای قرارداد ارتباط با صنعت)

حداکثر امتیاز قابل لحاظ از فعالیت‌های فناورانه 60 امتیاز است.

امتیاز دستیاری فن‌یاری در شیوه‌نامه جدید

در شیوه‌نامه جدید (مصوب ۱۴۰۴)، بنیاد ملی نخبگان عنوان جدید «دستیاری فن‌یاری» را به‌صورت مستقل به جدول ارزیابی اضافه کرده است. منظور از این دستیاری، کمک دانشجو در فعالیت‌هایی نظیر حضور در شرکت‌های زایشی (اسپین‌آف) دانشگاه، کمک به تولید دانش فنی، تجاری‌سازی محصولات و نیمه‌صنعتی‌سازی است که با تأیید عضو هیئت‌علمی انجام شده باشد.

عنوان شاخص	امتیاز در شیوه‌نامه جدید	توضیحات تکمیلی
انجام فعالیت دستیاری فن‌یاری در مؤسسه محل تحصیل	در هر نیم‌سال به ازای ۱۵۰ ساعت فعالیت، ۲/۵ امتیاز (تا سقف نهایی ۵ امتیاز)	۱. امتیاز این بخش صرفاً به فعالیت‌های انجام‌شده در دو سال منتهی به زمان درخواست تعلق می‌گیرد. ۲. ارائه گواهی رسمی مبنی بر مجموع ساعات و تأیید عضو هیئت‌علمی الزامی است.

تفاوت‌های اصلی نحوه امتیازبندی دستیاری فن‌یاری با شیوه‌نامه قبلی

• استقلال عنوان و تفکیک از سایر دستیاری‌ها: همان‌طور که اشاره شد، در شیوه‌نامه قدیم این فعالیت تحت یک عنوان کلی (در کنار دستیاری آموزشی و اجرایی) ارزیابی می‌شد. اما در شیوه‌نامه جدید، «دستیاری فن‌یاری» هویت مستقل پیدا کرده و جزئیات آن (مثل تجاری‌سازی و شرکت زایشی) به‌دقت تعریف شده است.
  
• سقوط آزادِ سقف امتیازات (از ۴۵ به ۵ امتیاز): در شیوه‌نامه گذشته، شما می‌توانستید از آن ردیفِ ترکیبی، در هر نیم‌سال ۱۵ امتیاز و تا سقف ۴۵ امتیاز دریافت کنید. اما اکنون، ارزش این کار به‌شدت افت کرده است؛ به‌طوری‌که برای ۱۵۰ ساعت کار فناورانه در یک ترم تنها ۲/۵ امتیاز می‌گیرید و سقف کل امتیازی که می‌توانید از این بخش دشت کنید، بیشتر از ۵ امتیاز نیست.
  
• کمی‌سازی ساعت کار: در سیستم جدید، شما باید دقیقاً ثابت کنید که در یک ترم ۱۵۰ساعت (حدود ۱۰ ساعت در هفته) فعالیت مستندِ فن‌یاری داشته‌اید.
  
• اعمال محدودیت زمانی (قانون ۲ ساله): مشابه دستیاری آموزشی و پژوهشی، فعالیت‌های فن‌یاری شما نیز در صورتی محاسبه می‌شوند که در دو سال اخیر (منتهی به ثبت درخواست) انجام شده باشند و سوابق قدیمی‌تر شما باطل تلقی می‌شوند.

امتیاز فعالیت در شرکت‌های دانش‌بنیان در شیوه‌نامه جدید

در شیوه‌نامه جدید (مصوب ۱۴۰۴)، ارزیابی سوابق کاری در بخش خصوصی کاملاً محدود به «شرکت‌های دانش‌بنیان» شده است. به این معنا که تنها فعالیت در شرکت‌هایی مورد بررسی قرار می‌گیرد که تأییدیه رسمی از «معاونت توسعه شرکت‌های دانش‌بنیانِ معاونت علمی ریاست جمهوری» داشته باشند.

همچنین در سیستم جدید، امتیازات به دو بخش اصلی تقسیم شده‌اند: الف) سمت و نقش فرد در شرکت، ب) ویژگی‌های کیفی و دستاوردهای خود شرکت (مانند فروش و محصولات).

عنوان اصلی	شاخص ارزیابی	مقطع کارشناسی	مقطع کارشناسی ارشد	مقطع دکتری تخصصی
فعالیت در شرکت دانش‌بنیان	هیئت مؤسس	۲۵ امتیاز
	هیئت‌مدیره موظف	هر شش ماه ۱۵ امتیاز (تا سقف ۶۰ امتیاز)
	مدیرعامل موظف	هر شش ماه ۲۰ امتیاز (تا سقف ۶۰ امتیاز)
	سایر سمت‌های مدیریتی	هر شش ماه ۱۵ امتیاز (تا سقف ۶۰ امتیاز)
	فعالیت تمام‌وقت	هر شش ماه ۱۰ امتیاز (تا سقف ۴۰ امتیاز)	هر شش ماه ۱۰ امتیاز (تا سقف ۵۰ امتیاز)	هر شش ماه ۱۰ امتیاز (تا سقف ۶۰ امتیاز)
ویژگی‌های شرکت دانش‌بنیان	استقرار در مناطق کمتر توسعه‌یافته	۵ امتیاز
	میزان فروش شرکت	هر ۵۰ میلیارد ریال فروش، ۱ امتیاز (تا سقف ۵ امتیاز)
	تعداد محصول دانش‌بنیان	هر محصول ۱ امتیاز (تا سقف ۵ امتیاز)

تفاوت‌های اصلی نحوه امتیازبندی شرکت‌ها با شیوه‌نامه قبلی

• تغییر فیلتر از «شرکت فناور» به «شرکت دانش‌بنیان»: در شیوه‌نامه قدیم، چتر حمایتی گسترده‌تر بود و فعالیت در «شرکت‌های فناور» (شامل شرکت‌های مستقر در مراکز رشد، پارک‌های علم و فناوری و شرکت‌های خلاق) نیز مشمول امتیاز می‌شد. اما در شیوه‌نامه جدید، این دامنه به‌شدت محدود شده و شرکت حتماً باید دارای گواهی رسمی «دانش‌بنیان» باشد.
  
• نصف شدن سرعت کسب امتیاز از فعالیت تمام‌وقت: در شیوه‌نامه گذشته، شما به ازای هر سه ماه فعالیت تمام‌وقت، ۱۰ امتیاز می‌گرفتید (یعنی سالی ۴۰ امتیاز). اما در شیوه‌نامه جدید، این سرعت دقیقاً نصف شده و شما برای دریافت همان ۱۰ امتیاز، باید شش ماه کار کنید (یعنی سالی ۲۰ امتیاز).
  همچنین سقف کل امتیازات این بخش نیز کاهش یافته است (مثلاً برای دکتری از ۹۰ به ۶۰ رسیده است).
  
• کاهش شدید امتیاز مدیرعامل و اعضای هیئت‌مدیره: در سیستم قبل، مدیرعامل به ازای «هر ماه» ۶ امتیاز (معادل ۳۶ امتیاز در شش ماه) دریافت می‌کرد. در سیستم جدید، این عدد به ۲۰امتیاز در هر شش ماه تقلیل یافته است.
  
• سقوط آزاد ارزش ریالی فروش (محاسبه تورم): یکی از جالب‌ترین و در عین حال سخت‌گیرانه‌ترین تغییرات، مربوط به شاخص فروش است. در گذشته، شرکت به ازای هر ۳میلیارد ریال (۳۰۰میلیون تومان) فروش، ۵ امتیاز دریافت می‌کرد.
  اما در شیوه‌نامه جدید، شرکت باید ۵۰میلیارد ریال (۵میلیارد تومان) فروش داشته باشد تا
  تنها ۱امتیاز کسب کند! این تغییر نشان‌دهنده یک تعدیل تورمی بسیار سنگین است.
  
• اضافه شدن شاخص‌های کیفی شرکت: شیوه‌نامه جدید، دو شاخص کاملاً جدید را برای حمایت از تمرکززدایی و تولید واقعی اضافه کرده است؛ اختصاص ۵ امتیاز ثابت به شرکت‌های مستقر در استان‌های کمتر توسعه‌یافته (مثل سیستان و بلوچستان، ایلام و…) و اختصاص امتیاز بر اساس تعداد دقیق محصولات تأییدشده دانش‌بنیانِ شرکت.

امتیاز همکاری در اجرای طرح‌های مرتبط با صنعت در شیوه‌نامه جدید

در شیوه‌نامه جدید (مصوب ۱۴۰۴)، ردیف مستقلی برای ارزیابی طرح‌های صنعتی در نظر گرفته شده است.
این شاخص به‌طور خاص روی پروژه‌هایی تمرکز دارد که دارای «قرارداد رسمی ارتباط با صنعت» باشند.

برای دریافت امتیاز این بخش، صرفِ حضور در طرح کافی نیست؛ متقاضی باید حتماً نقش مؤثر و تخصصی در اجرای آن داشته باشد و این موضوع توسط استاد راهنما تأیید شود.

عنوان شاخص	فرمول محاسبه امتیاز	توضیحات تکمیلی
همکاری در اجرای طرح‌های مرتبط با صنعت	هر طرح بر مبنای ضریب جایگاه فرد، مبلغ و مدت طرح، تا سقف ۵ امتیاز	۱. طرح باید دارای قرارداد رسمی ارتباط با صنعت باشد و فرد نقش مؤثر تخصصی داشته باشد. ۲. ارائه گواهی همکاری با سازمان طرف قرارداد و تأییدیه کتبی عضو هیئت‌علمی (مبنی بر ارتباط موضوعی طرح با رشته تحصیلی فرد) الزامی است.

تفاوت‌های اصلی نحوه امتیازبندی طرح‌های صنعتی با شیوه‌نامه قبلی

• استقلال و تفکیک از طرح‌های پژوهشی عادی: همان‌طور که اشاره شد، مهم‌ترین تغییر این است که طرح‌های صنعتی اکنون از سایه طرح‌های پژوهشی عادی خارج شده و مستقلاً ارزیابی می‌شوند.
  
• سقف امتیاز بسیار محدود (۵امتیاز): با وجود اینکه این بخش در شیوه‌نامه جدید برجسته شده است، اما
   بنیاد نخبگان ارزش امتیازی آن را دقیقاً مشابه با طرح‌های پژوهشی عادی در نظر گرفته و سقف آن را روی عدد بسیار پایینِ ۵امتیاز برای هر طرح قفل کرده است. این نشان می‌دهد که در سیستم جدید، حتی پروژه‌های بزرگ صنعتی هم نمی‌توانند به‌تنهایی بارِ کمبود امتیاز در سایر بخش‌ها (مثل مقالات) را به دوش بکشند.
  
• الزام به تأییدیه ارتباط موضوعی: در این شاخص جدید، فیلتر سخت‌گیرانه‌ای برای جلوگیری از کسب امتیازات نامرتبط وضع شده است. شما باید حتماً تأییدیه کتبی یک عضو هیئت‌علمی را ارائه دهید که ثابت کند موضوع این پروژه صنعتی، دقیقاً با رشته تحصیلی و تخصص شما در ارتباط بوده است.

بخش فعالیت‌های نوآورانه در شیوه‌ نامه جدید

بخش نوآورانه در شیوه‌نامه جدید (مصوب ۱۴۰۴)، تغییرات ساختاری معناداری پیدا کرده است.
در این سیستم، علاوه بر اختراعات و جشنواره‌های سنتی، رویدادهای رقابتی و مسئله‌محور نیز به‌طور رسمی به جدول اضافه شده‌اند تا جهت‌گیری نخبگان به سمت حل مسائل واقعی کشور هدایت شود.

بر اساس جدول پیوست شیوه‌نامه جدید، فعالیت‌های ارزیابی‌شده در این بخش شامل موارد زیر است:

• اختراع‌های برگزیده شده در بنیاد ملی نخبگان (در سه سطح ۱، ۲ و ۳)
• برگزیدگی در رویدادهای معتبر علمی و فناوری (شامل سطوح مختلف جشنواره‌های خوارزمی، رازی، فارابی و …)
• برگزیدگی در رویدادهای رقابتی مسئله‌محور مورد تأیید بنیاد ملی (به‌طور مشخص طرح شهید بابایی)
• برگزیدگی در سایر رویدادهای معتبر بنیاد ملی
• برگزیدگی در طرح‌های بنیاد ملی

حداکثر امتیاز قابل لحاظ از فعالیت‌های نوآورانه 50 امتیاز است.

امتیاز اختراعات در شیوه‌نامه جدید

در شیوه‌نامه جدید (مصوب ۱۴۰۴)، بخش مربوط به اختراعات دستخوش کاهش چشمگیر امتیازات و حذف ردیف‌های ویژه شده است.
 بر اساس جدول جدید، ارزیابی اختراعات صرفاً محدود به سه سطح مصوب بنیاد ملی نخبگان است و صراحتاً قانون «یک‌بار امتیازدهی برای هر اختراع» اعمال می‌شود.

عنوان شاخص	سطح	امتیاز در شیوه‌نامه جدید	توضیحات تکمیلی
اختراع‌های برگزیده‌شده در بنیاد ملی	اختراع سطح ۱	۳۰ × سهم مشارکت	بر اساس مقررات ذی‌ربط در بنیاد ملی. (به هر اختراع، صرفاً یک‌بار در بهترین سطح امتیاز داده می‌شود) .
	اختراع سطح ۲	۲۵ × سهم مشارکت
	اختراع سطح ۳	۲۰ × سهم مشارکت

تفاوت‌های اصلی نحوه امتیازبندی اختراعات با شیوه‌نامه قبلی

• حذف کامل امتیازات نجومی اختراعات تجاری و خارجی: یکی از چشمگیرترین تغییرات این است که در شیوه‌نامه قدیم، ردیف‌های مستقلی برای «اختراع تجاری‌شده» (با ارزش خیره‌کننده ۲۰۰ امتیاز ضرب‌در سهم مشارکت) و «اختراع ثبت‌شده در مراجع معتبر خارجی» (با ارزش ۱۵۰ امتیاز ضرب‌در سهم مشارکت) وجود داشت. این دو ردیفِ بسیار پرامتیاز در شیوه‌نامه جدید به‌طور کامل پاک شده‌اند.
  
• سقوط آزاد ارزش اختراعات سطح‌بندی‌شده: ارزش امتیازی اختراعات داخلی تأییدشده در بنیاد نیز با افت شدیدی روبه‌رو شده است. بر اساس جداول مقایسه‌ای، اختراع سطح ۱ از ۱۰۰ امتیاز به تنها ۳۰ امتیاز سقوط کرده است.
  همچنین، اختراع سطح ۲ از ۶۰ به ۲۵ امتیاز، و اختراع سطح ۳ نیز از ۳۰ به ۲۰ امتیاز (ضرب‌در سهم مشارکت) کاهش یافته است.
  
• قانون سخت‌گیرانه یک‌بار امتیازدهی: در شیوه‌نامه جدید تبصره‌ای به بخش توضیحات اضافه شده است که به صراحت بیان می‌کند: «به هر اختراع، صرفاً یک‌بار در بهترین سطح امتیاز داده می‌شود».
  این قانون راه را بر هرگونه هم‌پوشانی یا دریافت امتیازات متعدد از یک اختراع در مراحل مختلف ارزیابی می‌بندد.

امتیاز برگزیدگی در رویدادهای معتبر (جشنواره‌ها و مسابقات) در شیوه‌نامه جدید

در شیوه‌نامه جدید (مصوب ۱۴۰۴)، ارزیابی جشنواره‌ها و رویدادهای علمی با رویکردی بسیار انقباضی و محدودکننده همراه شده است.
بنیاد ملی نخبگان در جدول جدید، تمرکز خود را تنها بر روی جشنواره‌های طراز اول (خوارزمی، رازی و فارابی) قرار داده و رویدادهای رقابتی مسئله‌محور (مانند طرح شهید بابایی) را نیز برای هدایت نخبگان به سمت حل نیازهای کشور به رسمیت شناخته است.

نکته بسیار مهم این است که فارغ از تعداد مقام‌های کسب‌شده، سقف امتیاز کل فعالیت‌های نوآورانه (شامل اختراعات و رویدادها) روی عدد ۵۰ قفل شده است.

عنوان رویداد	بخش / سطح	رتبه و جایگاه	امتیاز در شیوه‌نامه جدید	توضیحات تکمیلی
جشنواره خوارزمی	بین‌المللی	اول / دوم / سوم	(۵۰ / ۴۵ / ۴۰ × سهم مشارکت)	بر اساس مقررات ذی‌ربط در بنیاد ملی و استعلام از دبیرخانه
	جوان  (دانشجویی و آزاد)	اول / دوم / سوم	(۳۰ / ۲۵ / ۲۰ × سهم مشارکت)
	جوان (دانش‌آموزی)	اول / دوم / سوم	(1۵ / ۱۰ / ۵ × سهم مشارکت)
جشنواره رازی	محقق برگزیده	اول / دوم / سوم	۵۰ / ۴۵ / ۴۰
	محقق جوان	برگزیده	۳۵
	محقق دانشجو	برگزیده	۳۰
جشنواره فارابی	بزرگسال (بخش رقابتی)	اول / دوم / سوم	۵۰ / ۴۵ / ۴۰ (× سهم مشارکت)
	جوان  (بخش رقابتی)	اول / دوم / سوم	۳۰ / ۲۵ / ۲۰ (× سهم مشارکت)
رویدادهای رقابتی مسئله‌محور	طرح شهید بابایی	برگزیده	ﺑﺮ اﺳﺎس ﻣﺼﻮﺑﺔ ﻛﺎرﮔﺮوه ﺗﺨﺼﺼﻲ/ ﺷﻮراي راﻫﺒﺮي روﻳﺪادﻫﺎي ﻣﻌﺘﺒﺮ در ﺑﻨﻴﺎد ﻣﻠﻲتا سقف ۲۰ امتیاز
سایر رویدادهای معتبر	مورد تأیید بنیاد ملی	برگزیده	ﺑﺮ اﺳﺎس ﻣﺼﻮﺑﺔ ﻛﺎرﮔﺮوه ﺗﺨﺼﺼﻲ/ ﺷﻮراي راﻫﺒﺮي روﻳﺪادﻫﺎي ﻣﻌﺘﺒﺮ در ﺑﻨﻴﺎد ﻣﻠﻲتا سقف ۴۰ امتیاز

تفاوت‌های اصلی نحوه امتیازبندی رویدادها با شیوه‌نامه قبلی

• ریزش هولناک امتیازات طراز اول (از ۲۵۰به ۵۰): یکی از بزرگ‌ترین افت امتیازهای کل شیوه‌نامه در این بخش رخ داده است. در شیوه‌نامه قدیم، مقام اول در جشنواره بین‌المللی خوارزمی، محقق برگزیده رازی و مقام اول بزرگسال فارابی هر کدام ۲۵۰امتیاز (× سهم مشارکت) به همراه داشتند که به تنهایی برای دریافت تسهیلات کافی بود. در شیوه‌نامه جدید، این عدد با ۸۰ درصد افت به تنها ۵۰امتیاز تقلیل یافته است.
  
• حذف گسترده نام مسابقات و جشنواره‌های تخصصی: جدول شیوه‌نامه قدیم بسیار پرجزئیات بود و مسابقاتی مانند «جشنواره سلمان فارسی» (تا ۱۲۰ امتیاز)، «جشنواره شیخ بهایی» (تا ۳۶ امتیاز)، «روبوکاپ آزاد ایران» (تا ۶۰ امتیاز)، «مسابقه ملی نانو» (تا ۶۰ امتیاز)، «فن‌آورد» و «ریاضی دانشجویی» (۱۰۰ امتیاز) مستقیماً در آن ذکر شده بودند. در شیوه‌نامه جدید، تمامی این نام‌ها پاک‌سازی شده‌اند و این مسابقات تنها در صورتی که تأیید شوند، ذیل عنوانِ بسته و محدودِ «سایر رویدادهای معتبر بنیاد» (با سقف کلی ۴۰ امتیاز) بررسی خواهند شد.
  
• کاهش شدید امتیاز بخش جوان و دانشجویی: در گذشته، رتبه اول خوارزمی جوان (بخش دانشجویی) و فارابی جوان ۱۲۰امتیاز داشت. این ارزش در سیستم جدید به عدد ناچیز ۳۰امتیاز کاهش یافته است.
  
• انتقال المپیاد نانو به بخش آموزشی: در شیوه‌نامه قبلی، «المپیاد دانش‌آموزی علوم و فناوری نانو» با مدال طلای ۷۰ امتیازی در دل جدول مسابقات قرار داشت. در ساختار جدید، این رویداد از بخش نوآورانه خارج و به جدول دسته سوم «المپیادهای دانش‌آموزی» (در بخش آموزشی) منتقل شده است.
  
• اعمال سقف مطلق ۵۰ امتیازی: در گذشته شما می‌توانستید از چند جشنواره مختلف (مثلاً خوارزمی و رازی) امتیازات نجومی جمع کنید. در شیوه‌نامه جدید، یک سقف فولادین کشیده شده است؛ جمع کل امتیازات شما از تمام جشنواره‌ها و حتی اختراعاتتان روی هم، هرگز از ۵۰ امتیاز بیشتر نخواهد شد.

بخش فعالیت‌های فردی، فرهنگی و اجتماعی در شیوه‌ نامه جدید

بر اساس جدول پیوست شیوه‌نامه جدید (مصوب ۱۴۰۴)، عنوان و رویکرد این بخش به «فعالیت‌های فردی، اجتماعی و فرهنگی» ارتقا یافته است. بنیاد ملی نخبگان در این سیستم جدید، علاوه بر فعالیت‌های فرهنگی و اجتماعی مرسوم، توجه ویژه‌ای به توسعه مهارت‌های نرم (Soft Skills) و فعالیت‌های داوطلبانه متقاضیان نشان داده است. این بخش شامل دسته‌بندی‌های زیر است:

• شرکت در دوره‌های توسعه مهارت‌های فردی (مورد تأیید بنیاد)
• شرکت در همایش‌ها و مجامع علمی-تخصصی مرتبط با رشته تحصیلی (داخلی و خارجی)
• فعالیت در انجمن‌های علمی-تخصصی (شامل عضویت عادی، و همچنین عضویت در هیئت‌مدیره یا هیئت‌مؤسس)
• عضویت در انجمن‌ها و تشکل‌های دانشجویی
• دبیری انجمن‌های علمی دانشجویی، یا مدیرمسئولی و سردبیری نشریات علمی دانشجویی
• شرکت در برنامه‌های فرهنگی و بازدیدهای دانشجویی (مورد تأیید بنیاد ملی)
• شرکت مؤثر در فعالیت‌های داوطلبانه و گروه‌های جهادی

حداکثر امتیاز قابل لحاظ از فعالیت‌های فردی، فرهنگی و اجتماعی ۱۰ امتیاز است.

امتیاز فعالیت‌های فردی، اجتماعی و فرهنگی در شیوه‌نامه جدید

در شیوه‌نامه جدید (مصوب ۱۴۰۴)، رویکرد بنیاد ملی نخبگان به فعالیت‌های فرهنگی تغییر کرده و توجه به «توسعه مهارت‌های فردی و ارتباطی» رسماً وارد جدول ارزیابی شده است. با این حال، تمام امتیازات این بخش به شدت فشرده شده‌اند و متقاضی از کل فعالیت‌های فرهنگی، اجتماعی، داوطلبانه و مهارتی خود در نهایت نمی‌تواند بیشتر از ۱۰ امتیاز کسب کند.

عنوان شاخص	امتیاز در شیوه‌نامه جدید	توضیحات تکمیلی
برگزیدگی در طرح‌های بنیاد ملی	به ازای هر طرح ۵ امتیاز (تا سقف ۱۰ امتیاز) با موافقت معاونت آینده‌سازان
شرکت در دوره‌های توسعه مهارت‌های فردی	به ازای هر دوره ۲ امتیاز (تا سقف ۴ امتیاز)	شامل مهارت‌های ارتباطی، هوش هیجانی، کار تیمی، فن بیان و… (مورد تأیید بنیاد).
شرکت در همایش‌ها و مجامع علمی تخصصی	به ازای هر مورد ۱ امتیاز (تا سقف ۲ امتیاز)	داخلی و خارجی، مرتبط با رشته تحصیلی (حضوری یا مجازی).
عضویت در انجمن‌های علمی – تخصصی	به ازای هر سال عضویت ۱ امتیاز (تا سقف ۲ امتیاز)	–
عضویت در هیئت مدیره، هیئت موسس و سایر ارکان انجمن‌های علمی – تخصصی	به ازای هر سال عضویت ۲/۵ امتیاز (تا سقف ۵ امتیاز)
عضویت در انجمن‌ها و تشکل‌های دانشجویی	به ازای هر مورد ۱ امتیاز (تا سقف ۲ امتیاز)	تشکل‌های فرهنگی، صنفی، اجتماعی یا مذهبی دانشگاهی.
دبیری انجمن‌ها یا مدیرمسئولی نشریات	به ازای هر دوره ۲/۵ امتیاز (تا سقف ۵ امتیاز)	دبیری انجمن‌های علمی یا سردبیری نشریات دانشجویی.
شرکت در برنامه‌های فرهنگی بنیاد ملی	به ازای هر برنامه ۱ امتیاز (تا سقف ۲ امتیاز)	–
شرکت در بازدیدهای دانشجویی بنیاد ملی	به ازای هر برنامه ۱ امتیاز (تا سقف ۲ امتیاز)	–
شرکت مؤثر در فعالیت‌های داوطلبانه و جهادی	به ازای هر برنامه ۱ امتیاز (تا سقف ۲ امتیاز)	–

تفاوت‌های اصلی نحوه امتیازبندی فعالیت‌های فرهنگی با شیوه‌نامه قبلی

• وضع سقف کلِ بسیار محدود (۱۰امتیاز): مهم‌ترین و محدودکننده‌ترین تغییر این است که مجموع امتیازات قابل دریافت از کل این جدول، روی عدد بسیار پایین ۱۰امتیاز قفل شده است.
  
• سقوط آزاد امتیاز اردوهای جهادی: در شیوه‌نامه قدیم، شرکت در اردوهای جهادی به ازای هر بار ۱۰ امتیاز داشت و فرد می‌توانست تا سقف ۵۰امتیاز از آن کسب کند. در سیستم جدید، این فعالیت به ۱امتیاز در هر برنامه و سقف نهایی ۲امتیاز تقلیل یافته است.
  
• افت شدید امتیازات مدیریتی در انجمن‌ها: در گذشته، عضویت در هیئت‌مدیره انجمن‌های علمی و همچنین دبیری انجمن‌ها، هر کدام سالی ۵ امتیاز (تا سقف ۲۰ امتیاز) به همراه داشتند. در شیوه‌نامه جدید، این عدد به نصف (۲/۵ امتیاز) کاهش یافته و سقف آن نیز روی ۵امتیاز بسته شده است.
  
• اضافه شدن بخش توسعه مهارت‌های فردی (Soft Skills): یکی از نکات مثبت شیوه‌نامه جدید، رسمیت شناختن دوره‌های مهارت‌های فردی (مثل مدیریت زمان، هوش هیجانی، حل مسئله و فن بیان) است که تا سقف ۴ امتیاز برای متقاضی به همراه دارد.
  
• حذف امتیازات ویژه طرح احمدی‌روشن و نخبگان هنری از این جدول: در شیوه‌نامه ۱۴۰۴، عضویت در هسته‌های طرح شهید احمدی‌روشن (تا ۱۰۰ امتیاز) و برگزیدگان هنری، ادبی و قرآنی (تا ۱۵۰ امتیاز) مستقیماً در جدول فرهنگی و اجتماعی قرار داشتند ، اما در شیوه‌نامه جدید این مواردِ پرامتیاز از این بخشِ جدول کاملاً حذف شده‌اند.
  
• قانون انقضای دو ساله: در شیوه‌نامه جدید، در بخش توضیحات تکمیلی صراحتاً تأکید شده است که امتیاز شرکت در دوره‌های مهارتی و همایش‌ها، صرفاً به فعالیت‌هایی تعلق می‌گیرد که در دو سال منتهی به زمان درخواست انجام شده باشند.

جمع‌بندی نهایی: آیا شیوه‌نامه جدید واقعاً سخت‌گیرانه‌تر است؟

با بررسی جزئیات شیوه‌نامه جدید (مصوب ۱۴۰۴)، اولین چیزی که به چشم می‌آید «سقوط آزاد» ارزش امتیازیِ تک‌تک فعالیت‌هاست؛
مقالات محدود شده‌اند، امتیاز جشنواره‌ها به شدت کاهش یافته و سقف‌های سخت‌گیرانه‌ای برای هر بخش وضع شده است.
اما آیا این به معنای بسته شدن درهای تسهیلات نظام وظیفه است؟ پاسخ منفی است!

برای درک بهتر این تغییر استراتژیک، باید به روی دیگر سکه یعنی «کاهش حد نصاب کل برای برگزیدگی» نگاه کنیم.
بنیاد ملی نخبگان به همان نسبتی که امتیازِ فعالیت‌ها را آب کرده، نمره قبولی (حد نصاب) را هم پایین آورده است:

در مقطع کارشناسی ارشد: در شیوه‌نامه قدیم، یک دانشجو برای برگزیدگی (بدون احتساب تبصره‌های خاص کارگروه) به ۱۱۰ امتیاز نیاز داشت اما در شیوه‌نامه جدید، این حد نصاب برای سایر گروه‌ها (غیرپزشکی) به ۶۵ امتیاز کاهش یافته است.

در مقطع دکتری تخصصی: در گذشته حد نصاب برگزیدگی ۱۵۰ امتیاز بود، در حالی که اکنون یک فارغ‌التحصیل دکتری (غیرپزشکی) با کسب ۱۰۰ امتیاز می‌تواند از تسهیلات استفاده کند.

پس داستان واقعی این تغییرات چیست؟ (پایان دوران تک‌بعدی‌ها)

با وجود کاهش حد نصاب‌ها، نمی‌توان گفت شرایط آسان‌تر شده است؛ بلکه مدلِ نخبگی تغییر کرده است.

در شیوه‌نامه قدیم، پدیده‌ای به نام «بلیت طلایی» وجود داشت.
به این معنا که یک فرد می‌توانست با داشتن تنها یک دستاورد بزرگ (مثلاً کسب رتبه اول جشنواره خوارزمی با ۲۵۰ امتیاز یا چاپ یک مقاله در مجله Nature با ۱۰۰ امتیاز به تنهایی حد نصاب ۱۱۰ یا ۱۵۰ امتیازی را رد کند و
دیگر نیازی به هیچ فعالیت آموزشی یا فناورانه دیگری نداشت. در واقع، سیستم به نخبگان «تک‌بعدی» هم اجازه ورود می‌داد.

اما پیام اصلی شیوه‌نامه جدید این است: دوران بلیت طلایی به پایان رسیده است!

وقتی بالاترین مقام جشنواره‌ها تنها ۵۰ امتیاز دارد و روی کل بخش نوآوری سقف ۵۰ امتیازی کشیده شده است، شما حتی اگر برترین مخترع کشور هم باشید، باز هم به تنهایی نمی‌توانید حد نصاب ۱۰۰ امتیازی دکتری را پر کنید.

بنیاد ملی نخبگان در شیوه‌نامه جدید به دنبال نخبگان «همه‌جانبه و متوازن» است.
متقاضیان اکنون مجبورند سبد امتیازی خود را متنوع کنند؛ یعنی برای رسیدن به حد نصاب (حتی با وجود کاهش آن)،
باید هم معدل معقولی داشته باشند، هم مقاله چاپ کنند، هم در طرح‌های پژوهشی یا شرکت‌های دانش‌بنیان فعال باشند و
هم در دوره‌های مهارت‌افزایی شرکت کنند.