لیست مجلات مورد تایید وزارت علوم همراه با رتبه بندی (الف، ب، ج و د) کدامند؟

چاپ مقاله، نتیجه ماه‌ها و گاهی سال‌ها تلاش، مطالعه و تحلیل داده‌هاست اما
تصور کنید بعد از این‌همه زحمت، مقاله خود را در مجله‌ای چاپ کنید که هیچ اعتباری در سیستم دانشگاهی کشور ندارد!
انتخاب یک مجله معتبر و مورد تایید وزارت علوم، دقیقا به اندازه نگارش خود مقاله اهمیت دارد.

امروزه عبور از بسیاری از موانع تحصیلی و شغلی، از جمله دفاع از رساله دکتری، دریافت نمره کامل پایان‌نامه ارشد، موفقیت در مصاحبه‌های آکادمیک و حتی دریافت تاییدیه برای طرح‌های پژوهشی کسر خدمت، مستقیماً به اعتبار مجله‌ای بستگی دارد که تحقیق شما در آن منتشر می‌شود. پیدا کردن مجلات مورد تایید وزارت علوم اولین و مهم‌ترین قدم در این مسیر است.

در این مقاله، به عنوان یک راهنمای جامع، سیستم ارزیابی نشریات را کالبدشکافی می‌کنیم تا با شناخت دقیق رتبه‌های الف، ب، ج و د در مجلات مورد تایید وزارت علوم، بهترین خانه را برای چاپ دستاوردهای علمی خود انتخاب کنید و از هدر رفتن زمان و انرژی خود جلوگیری نمایید.

منظور از مجلات مورد تایید وزارت علوم چیست؟

وزارت علوم، تحقیقات و فناوری (MSRT) به عنوان عالی‌ترین مرجع سیاست‌گذاری علمی در ایران، سامانه‌ای یکپارچه برای نظارت بر کیفیت مجلاتی که توسط دانشگاه‌ها، انجمن‌های علمی و موسسات پژوهشی داخلی منتشر می‌شوند، ایجاد کرده است.

مجلات مورد تایید وزارت علوم، در واقع نشریاتی هستند که توانسته‌اند در ارزیابی‌های سخت‌گیرانه و سالانه کمیسیون نشریات علمی، حداقل استانداردهای لازم را برای چاپ مقالات دانشگاهی کسب کنند.
این کمیسیون، مجلات را بر اساس شاخص‌هایی مانند کیفیت فرآیند داوری، نظم در انتشار، ساختار استاندارد وب‌سایت، رعایت اصول اخلاق در نشر (COPE) و میزان استنادها ارزیابی می‌کند. اگر نام مجله‌ای در پرتال رسمی این وزارتخانه ثبت نشده باشد،
آن مجله از نظر ساختار آکادمیک کشور «نامعتبر» است و هیچ امتیازی برای نویسندگان آن به همراه نخواهد داشت.

چرا دیگر عبارت‌های «علمی-پژوهشی» و «علمی-ترویجی» کاربرد ندارند؟

اگر در سال‌های گذشته دانشجو بوده باشید، حتماً بارها عباراتی مثل «مجله علمی-پژوهشی» یا «مجله علمی-ترویجی» به گوشتان خورده است. در سیستم قدیمی، مجلات از همان ابتدا به این دو دسته تقسیم می‌شدند که
مقالات پژوهشی ارزش بسیار بالاتری نسبت به مقالات ترویجی (که بیشتر جنبه گردآوری داشتند) دریافت می‌کردند.

اما بر اساس آیین‌نامه مصوب اردیبهشت 1398 وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، این دسته‌بندی دوقطبی و سنتی کاملاً منسوخ شد. در رویکرد جدید، تمامی مجلاتی که استانداردهای اولیه را داشته باشند، تحت یک عنوان واحد یعنی «نشریه علمی» شناخته می‌شوند.

هدف وزارت علوم از این تغییر، ایجاد یک فضای رقابتی پویا بود. امروزه به جای برچسب‌های ثابتِ پژوهشی یا ترویجی، کیفیت واقعی ارزیابی شده و در قالب یک سیستم رتبه‌بندی کیفی (رتبه‌های الف، ب، ج و د) منتشر می‌شود.
 این یعنی یک مجله برای ماندن در لیست مجلات مورد تایید وزارت علوم باید دائماً کیفیت داوری‌ها و مقالات منتشر شده‌اش را ارتقا دهد.

تاثیر رتبه مجله (ژورنال) در امتیازات دانشگاهی و پژوهشی چقدر است؟

چاپ مقاله در مجلات مورد تایید وزارت علوم تنها یک دستاورد علمی روی کاغذ نیست، بلکه
کلید طلایی برای عبور از مراحل حساس تحصیلی، حرفه‌ای و حتی گذراندن دوران خدمت سربازی است.
اما رتبه‌های (الف، ب، ج و د) چگونه در این مسیرها اثرگذارند؟

امتیاز برای دفاع از پایان‌نامه ارشد و رساله دکتری

در سیستم آموزشی دانشگاه‌های کشور، چاپ مقاله شرط لازم برای فارغ‌التحصیلی در مقاطع تحصیلات تکمیلی است:

• مقطع کارشناسی ارشد: از ۲۰ نمره پایان‌نامه، معمولاً بین ۱ تا ۲ نمره به دستاوردهای پژوهشی اختصاص دارد.
  چاپ مقاله در مجلات رتبه «الف» و «ب» تضمین‌کننده دریافت نمره کامل (۲۰ از ۲۰) برای دانشجویان ارشد است.
  
• مقطع دکتری:  برای دریافت مجوز دفاع از رساله دکتری (پیش‌دفاع و دفاع نهایی)، دانشجو موظف است تا
  حداقل یک الی دو مقاله مستخرج از رساله را در مجلات معتبر چاپ کند.
  بسیاری از دانشگاه‌های تراز اول کشور، تنها مقالات چاپ شده در مجلات رتبه «الف» یا «ب» را برای صدور مجوز دفاع می‌پذیرند و مجلات رتبه «ج» را منوط به تایید شورای پژوهشی دانشگاه می‌دانند.

تاثیر در مصاحبه دکتری و جذب هیئت علمی

در جلسه مصاحبه دکتری، رزومه پژوهشی شما (که سهم بزرگی از امتیازات را دارد) زیر ذره‌بین اساتید قرار می‌گیرد.

داشتن مقاله در مجلات مورد تایید وزارت علوم نشان‌دهنده پختگی علمی شماست.
اساتید مصاحبه‌کننده به خوبی تفاوت یک مقاله در مجله رتبه «الف» (که فرآیند داوری چندماهه و سخت‌گیرانه‌ای دارد) را با مجلات سطح پایین‌تر می‌دانند. همچنین در فرآیند جذب هیئت علمی دانشگاه‌ها، امتیازات پژوهشی متقاضیان بر اساس جدولی محاسبه می‌شود که در آن، ضریب امتیاز مجلات رتبه الف و ب بسیار بیشتر از سایر نشریات است.

نقش مقالات در پذیرش پروژه‌های نخبگی و طرح‌های جایگزین خدمت

یکی از مهم‌ترین و طلایی‌ترین مزایای چاپ مقاله، تسهیل مسیر برای استفاده از تسهیلات بنیاد ملی نخبگان و انجام پروژه‌های تحقیقاتی برای سازمان‌های نظامی است.

برای دریافت طرح‌های جایگزین خدمت نخبگان (مانند طرح شهید صیاد شیرازی) یا ورود به هسته‌های مسئله‌محور (مانند طرح شهید احمدی روشن)، رزومه پژوهشی شما در سامانه سینا مورد ارزیابی دقیق قرار می‌گیرد.
داشتن مقاله در مجلات مورد تایید وزارت علوم بالاترین وزن امتیازی را در بخش فعالیت‌های پژوهشی این سامانه دارد.
اخیرا شیوه‌نامه جدید طرح صیاد شیرازی در جدول امتیازبندی خود صراحتا از رتبه‌بندی مقالات توسط وزارت علوم (الف، ب، ج و د) استفاده کرده و شاخص‌های قبلی را حذف نموده است.

برای آشنایی با نحوه امتیازبندی و جزییات شیوه نامه جدید طرح صیاد شیرازی (پروژه جایگزین خدمت) حتما این مقاله را ببینید.

علاوه بر این، سازمان‌های نیروهای مسلح و ارگان‌های دفاعی برای واگذاری پروژه‌های کسر خدمت یا طرح‌های تحقیقاتی نخبگی، ظرفیت و توانمندی پژوهشگر را می‌سنجند.
وقتی شما مقاله‌ای در نشریات ممتاز (رتبه الف یا ب) داشته باشید،
در واقع به کمیسیون ارزیابی سازمان مربوطه ثابت کرده‌اید که توانایی انجام پروژه‌های سطح بالا، مستندسازی استاندارد و تولید دانش کاربردی را دارید و این موضوع، سرعت تایید پروپوزال و پذیرش شما را در این ارگان‌ها به شدت افزایش می‌دهد.

شاخص‌ها و معیارهای وزارت علوم برای رتبه‌بندی مجلات چیست؟

شاید برایتان سوال پیش آمده باشد که کمیسیون ارزیابی دقیقاً بر اساس چه فاکتورهایی به یک نشریه امتیاز می‌دهد؟
بر اساس آیین‌نامه نشریات علمی، سقف امتیازات برای ارزیابی مجلات مورد تایید وزارت علوم ۱۰۰۰ امتیاز است که
در ۶ شاخص کلیدی توزیع می‌شود.

آشنایی با این شاخص‌ها به شما کمک می‌کند تا پیش از ارسال مقاله، کیفیت مجله را با دیدی حرفه‌ای‌تر بسنجید:

کیفیت مقالات و رعایت آیین نگارش (۲۷۰امتیاز)

بیشترین وزن در ارزیابی‌ها به کیفیت محتوای علمی اختصاص دارد.
وزارت علوم ساختار مقالات، نوآوری پژوهش‌ها، اعتبار منابع و رفرنس‌دهی استاندارد را به شدت مورد توجه قرار می‌دهد.

وضعیت نمایه شدن در پایگاه‌های استنادی (۲۳۰امتیاز)

هرچه یک مجله در پایگاه‌های معتبرتری (مانند ISC در سطح منطقه، یا پایگاه‌های تخصصی بین‌المللی) نمایه شده باشد و مقالات آن بیشتر مورد استناد (Citation) قرار گیرند، امتیاز بالاتری کسب می‌کند.

داشتن وب‌گاه استاندارد و زیرساخت‌ها (۱۷۰امتیاز)

مجلات مورد تایید وزارت علوم باید دارای یک سایت اختصاصی و فعال باشند. تمامی فرآیندهای دریافت، داوری و پیگیری مقاله باید به صورت الکترونیکی و شفاف از طریق سایت انجام شود.
همچنین اطلاعات شناسنامه‌ای مجله، اعضای هیئت تحریریه و آرشیو مقالات باید به راحتی در دسترس باشد.

انتشار به‌موقع و رعایت ضوابط (۱۶۰امتیاز)

نظم در انتشار یکی از خطوط قرمز وزارت علوم است.
اگر یک فصلنامه، مقالات فصل بهار خود را در تابستان منتشر کند، امتیاز این بخش را از دست می‌دهد و
حتی ممکن است با افت رتبه مواجه شود.

رعایت اخلاق علمی و جلوگیری از تقلب (۹۰امتیاز)

مجلات موظفند از نرم‌افزارهای مشابهت‌یاب (Plagiarism Checker) برای بررسی مقالات استفاده کنند تا از کپی نبودن محتوا اطمینان حاصل شود.
تعهد به اخلاق نشر برای حفظ اعتبار علمی کشور ضروری است.

فرآیند پذیرش و داوری تخصصی (۸۰امتیاز)

مجله باید سیستم داوری تخصصی (Peer-Review) داشته باشد تا مقالات توسط اساتید و نخبگان همان حوزه ارزیابی شوند.
با بررسی این ۶ فاکتور، متوجه می‌شویم که قرار گرفتن و ماندن در لیست مجلات رتبه «الف» و «ب» نیازمند تلاشی مستمر از سوی تیم سردبیری مجلات است.

ردیف	معیارهای کلی ارزیابی نشریات علمی	سقف امتیاز
۱	انتشار به‌موقع و ضوابط آیین‌نامه نشریات	۱۶۰
۲	داشتن وبگاه استاندارد، زیرساخت‌ها و اطلاعات شناسنامه‌ای نشریه	۱۷۰
۳	رعایت آیین نگارش، ساختار و کیفیت مقالات	۲۷۰
۴	رعایت فرآیند پذیرش مقالات و داوری تخصصی	۸۰
۵	وضعیت نشریه در نمایه‌های استنادی، تخصصی و اجتماعی	۲۳۰
۶	به کارگیری مقررات و امکانات سخت‌افزاری و نرم‌افزاری برای رعایت اخلاق علمی نشر و جلوگیری از بروز تخلفات علمی	۹۰
	کل امتیازها	۱۰۰۰

جدول زیر به روشنی نشان می‌دهد که امتیازات به‌دست‌آمده از شاخص‌های شش‌گانه، چگونه به رتبه‌های کیفی تبدیل می‌شوند.

ردیف	امتیاز کسب شده از شاخص‌های ارزیابی یا پایگاه‌های نمایه شده	رتبه
۱	Scopus (Q1-Q4) ،WoS (Q1-Q4) ،JCR نشریات پایگاه‌های	بین‌المللی
۲	کسب ۸۰۱ تا ۱۰۰۰ امتیاز	الف
۳	کسب ۶۰۱ تا ۸۰۰ امتیاز	ب
۴	کسب ۴۰۱ تا ۶۰۰ امتیاز	ج
۵	کسب ۴۰۰ امتیاز و پایین‌تر	د

چگونه رتبه بندی مجلات مورد تایید وزارت علوم را در سامانه پیدا کنیم؟ (آموزش گام‌به‌گام)

یکی از بزرگترین اشتباهاتی که پژوهشگران و دانشجویان مرتکب می‌شوند، اعتماد به فایل‌های PDF قدیمی یا لیست‌های منتشر شده در وبلاگ‌های نامعتبر است. همان‌طور که گفتیم، کیفیت نشریات به صورت سالانه بررسی می‌شود؛ بنابراین تنها مرجع رسمی و قطعی برای استعلام مجلات مورد تایید وزارت علوم، پورتال رسمی این وزارتخانه است.

برای استعلام رتبه دقیق یک مجله، مراحل ساده زیر را طی کنید:

گام اول: ورود به سامانه ارزیابی نشریات

ابتدا مرورگر خود را باز کرده و آدرس پورتال رسمی نشریات علمی وزارت علوم به نشانیjournals.msrt.ir  را جستجو کنید.
این سامانه بانک اطلاعاتی جامع تمامی مجلات داخلی و بین‌المللی معتبر است.

گام دوم: جستجوی نام یا شاپا (ISSN) مجله

در صفحه اصلی سایت، یک کادر جستجوی بزرگ قرار دارد.
شما می‌توانید مجله مورد نظر خود را از سه طریق جستجو کنید:

جستجو بر اساس عنوان: نام دقیق مجله (به فارسی یا انگلیسی) را تایپ کنید.

جستجو بر اساس شاپا :(ISSN) بهترین و دقیق‌ترین روش شاپا یک کد هشت رقمی منحصر‌به‌فرد برای هر مجله است.
با وارد کردن این کد، مستقیماً به صفحه همان مجله هدایت می‌شوید و احتمال خطای املایی به صفر می‌رسد.

جستجو بر اساس حوزه تخصصی: اگر هنوز مجله‌ای پیدا نکرده‌اید، می‌توانید رشته تخصصی خود (مثلاً مکانیک، مدیریت، روانشناسی) را جستجو کنید تا لیست تمامی مجلات مورد تایید وزارت علوم در آن رشته به شما نمایش داده شود.

گام سوم: بررسی کارنامه و رتبه مجله

پس از جستجو و کلیک روی نام مجله، وارد صفحه اختصاصی یا «شناسنامه نشریه» می‌شوید.

با کلیک بر روی دکمه گواهی رتبه علمی صفحه‌ای باز می‌شود (مشابه شکل زیر) در این صفحه به این موارد حیاتی دقت کنید:

• سال ارزیابی: دقت کنید که رتبه نمایش داده شده مربوط به آخرین سال ارزیابی باشد (معمولاً ارزیابی سال قبل درج می‌شود).
• رتبه مجله: در بخش نتایج ارزیابی، می‌توانید به وضوح ببینید که مجله چه رتبه‌ای (الف، ب، ج یا د) کسب کرده است.
• وضعیت اعتبار: اگر در بالای صفحه عبارت «لغو اعتبار شده» با رنگ قرمز نوشته شده بود، تحت هیچ شرایطی مقاله خود را به آن مجله ارسال نکنید!

دریافت فایل اکسل لیست مجلات مورد تایید وزارت علوم امکان پذیر است؟

اگر مجله‌ خاصی مدنظر شما نیست و در اولین گام می‌خواهید لیست مقالات مورد تایید وزارت علوم را ببینید، چنین امکانی به راحتی وجود دارد:

گام اول: ورود به سامانه ارزیابی نشریات

ابتدا مرورگر خود را باز کرده و مجددا آدرس پورتال رسمی نشریات علمی وزارت علوم به نشانیjournals.msrt.ir  را جستجو کنید.
این بار به جای استفاده از بخش جستجو در بالای صفحه، اسکرول کنید و به پایین صفحه بیایید.
تصویر زیر را مشاهده خواهید کرد که لیست مجلات موردتایید وزارت علوم را بر اساس شاخص‌های مختلف براساس ارزشیابی، گروه موضوعی به تفکیک رتبه، گروه موضوعی، صاحب امتیاز، دوره انتشار و وضعیت تقسیم‌بندی می‌کند.

گام دوم: ورود به سامانه ارزیابی نشریات

شما می‌توانید روی هر بخش به راحتی کلیک کنید (مثلا در بخش ارزشیابی روی مقالات رتبه الف سال 1403).

صفحه‌ای از لیست مجلات باز می‌شود و برای راحتی کار می‌توانید از گوشه سمت چپ بالا فایل اکسل لیست مجلات همان دسته را دانلود کنید.

تفاوت مجلات وزارت علوم با مجلات بین‌المللی (ISI, Scopus) چیست؟

یکی از سوالات پرتکرار دانشجویان این است که فرق بین مجلات مورد تایید وزارت علوم با مجلاتی که تحت عنوان ISI یا Scopus می‌شناسیم چیست؟

• مجلات وزارت علوم (داخلی): این نشریات در داخل ایران، عموماً توسط دانشگاه‌ها یا انجمن‌های علمی ایرانی و بیشتر به زبان فارسی (گاهی انگلیسی یا عربی) منتشر می‌شوند.
  مرجع ارزیابی و اعتباربخشی آن‌ها مستقیماً خود وزارت علوم ایران است.
• مجلات بین‌المللی (ISI, Scopus): این‌ها پایگاه‌های نمایه‌سازی جهانی هستند. مجلاتی که در این پایگاه‌ها نمایه می‌شوند، استانداردهای سخت‌گیرانه بین‌المللی را گذرانده‌اند و مقالات آن‌ها عموماً به زبان انگلیسی است.

نکته طلایی: این دو دسته لزوماً از هم جدا نیستند! بسیاری از مجلات برتر ایرانی (رتبه الف) آن‌قدر کیفیت بالایی دارند که علاوه بر تایید وزارت علوم، در پایگاه‌های Scopus یا Web of Science (ISI) نیز نمایه می‌شوند.
همان‌طور که در آیین‌نامه وزارت علوم آمده است، اگر یک مجله داخلی در این پایگاه‌های جهانی رتبه‌های Q1 تا Q4 را کسب کند،
مستقیماً بالاترین اعتبار یعنی «رتبه بین‌المللی» را دریافت می‌کند.

۳ اشتباه رایج در انتخاب مجله برای چاپ مقاله چیست؟

گاهی اوقات دانشجویان ماه‌ها زمان خود را به دلیل انتخاب اشتباه یک مجله از دست می‌دهند.
برای جلوگیری از این اتفاق، مراقب این سه اشتباه باشید:

عدم توجه به اهداف و حوزه موضوعی (Aims & Scope): هر مجله برای خود یک چشم‌انداز و حیطه تخصصی تعریف کرده است.
 اگر در حالتی اغراق‌آمیز مقاله شما مرتبط با «هوش مصنوعی در پزشکی» باشد، اما
آن را برای مجله‌ای بفرستید که تمرکزش فقط بر «روانشناسی بالینی» است!
مقاله شما در همان روز اول توسط سردبیر رد (Desk Reject) می‌شود.

نادیده گرفتن زمان داوری: مجلات معتبر (به ویژه رتبه‌های الف و ب) صف‌های طولانی برای داوری دارند.
گاهی فرآیند داوری تا چاپ مقاله بین ۶ ماه تا یک سال طول می‌کشد.
اگر برای دفاع از پایان‌نامه عجله دارید، حتماً قبل از ارسال مقاله، بخش «میانگین زمان داوری» را در سایت مجله بررسی کنید.

ارسال همزمان به چند مجله (Simultaneous Submission): این کار یک تخلف بزرگ در اخلاق پژوهشی (COPE) محسوب می‌شود. شما به هیچ وجه حق ندارید یک مقاله را همزمان برای دو یا چند نشریه ارسال کنید.
اگر مجلات متوجه این موضوع شوند (که با نرم‌افزارهای مشابهت‌یاب به راحتی امکان‌پذیر است)،
شما را در لیست سیاه نویسندگان خود قرار می‌دهند.

نتیجه‌گیری

مسیر چاپ مقاله پر از چالش‌های علمی و اداری است، اما با آگاهی از قوانین، این مسیر بسیار هموارتر می‌شود.
چاپ مقاله در مجلات مورد تایید وزارت علوم با رتبه‌های الف و ب، کلید موفقیت شما در دفاع از پایان‌نامه، مصاحبه‌های دکتری و اخذ پروژه‌های کسر خدمت است.
همواره به یاد داشته باشید که تنها مرجع رسمی برای استعلام اعتبار نشریات، سامانه journals.msrt.ir است و
هرگز نباید به لیست‌های قدیمی یا سایت‌های واسطه اعتماد کنید.
با یک انتخاب هوشمندانه، زحمات پژوهشی خود را در معتبرترین جایگاه‌ها ماندگار کنید.

سوالات متداول (FAQ)

1. آیا مجلات رتبه «ج» برای دفاع دکتری اعتبار دارند؟

این موضوع کاملاً به شیوه‌نامه پژوهشی دانشگاه شما بستگی دارد.
در بسیاری از دانشگاه‌های دولتی تراز اول، برای صدور مجوز دفاع دکتری حتماً نیاز به مقاله در مجلات رتبه الف یا ب دارید،
اما برخی دانشگاه‌ها با تایید استاد راهنما و شورای تحصیلات تکمیلی، مجلات رتبه ج را نیز با کسر بخشی از نمره می‌پذیرند.

لیست رتبه‌بندی مجلات وزارت علوم چند وقت یک‌بار آپدیت می‌شود؟

این لیست به صورت سالانه (معمولاً در اواسط یا اواخر هر سال) توسط کمیسیون نشریات علمی وزارت علوم ارزیابی و بروزرسانی می‌شود.

اگر بعد از ارسال مقاله، رتبه مجله افت کند، تکلیف مقاله من چیست؟

قانون کلی در اکثر دانشگاه‌ها این است: ملاک اعتبار و رتبه مجله، تاریخی است که شما «گواهی پذیرش نهایی (Acceptance Letter)» را از مجله دریافت می‌کنید. اگر در زمان دریافت پذیرش، مجله رتبه «ب» داشته باشد، افت رتبه آن در سال‌های آینده تاثیری در امتیاز شما نخواهد داشت.