شرایط انواع معافیت کفالت سربازی چگونه است؟ (بررسی 6 نوع معافیت کفالت)

معافیت کفالت یکی دیگر از قوانین معافیت سربازی است که انواع مختلفی دارد.
این قانون به افرادی که مسئولیت سرپرستی و نگه‌داری از بستگان خود را بر عهده دارند، این امکان را می‌دهد که
از انجام خدمت سربازی معاف شوند.
این معافیت در شرایط خاصی مانند بیماری شدید یا از دست دادن سرپرست خانواده، معلولیت و مواردی از این دست به افراد تعلق می‌گیرد.
در این مقاله، قصد داریم شرایط و جزئیات معافیت کفالت را بررسی کنیم و به شما کمک کنیم تا
با آگاهی کامل از این قانون، بهترین تصمیم را در خصوص وضعیت خود بگیرید.

هم‌چنین می‌توانید شرایط خودتان را در ابزار هوشمند بررسی شرایط معافیت سربازی بالنج وارد کنید و از امکان گرفتن معافیت خود مطلع شوید.

شرایط عمومی معافیت کفالت سربازی چیست؟

برای دریافت تمامی انواع معافیت کفالت، فرد باید شرایط عمومی خاصی را داشته باشد که به شرح زیر است:

1. سن مشمولیت: فرد باید در سن مشمولیت سربازی قرار داشته باشد (حداقل ۱۸ سال).
2. وضعیت غیبت: نداشتن غیبت، یا داشتن شرایط کفالت در موقع احضار، در طول مدت غیبت و حین رسیدگی (ماده ۳۰ قانون خدمت وظیفه عمومی).
3. تنها فرزند ذکور: فرد باید تنها فرزند ذکور بالای ۱۸ سال باشد.
4. هم‌خانه بودن: فرد مشمول و شخصی که نیاز به کفالت دارد باید با هم زندگی کنند.

نکات مهم:

• دریافت معافیت کفالت در حین تحصیل یا خدمت سربازی مشکلی ایجاد نمی‌کند.
  فقط افرادی که در حین خدمت به دنبال معافیت کفالت هستند،
  باید توجه داشته باشند که تا پایان بررسی پرونده،
  همچنان باید به خدمت خود ادامه دهند و نمی‌توانند خدمت را متوقف کنند تا کمیسیون نهایی تصمیم بگیرد.
  در صورت ترک خدمت در این مدت، فرد سرباز فراری شناخته می‌شود و پرونده فرار او در مرجع قضایی مطرح خواهد شد.
   ولی این موضوع رسیدگی به ادعای کفالت او را نمی‌بندد.
  ماده ۱۰ آیین‌نامه اجرایی مواد (۴۴)، (۴۴) مکرر و (۴۵) قانون، که سربازِ فراری با مدت فرار بیشتر از خدمت باقی‌مانده را از معافیت کنار می‌گذاشت،
  با رأی هیئت عمومی دیوان عدالت اداری (دادنامه ۱۸۸۸ مورخ ۱۳۹۷/۱۰/۰۴) ابطال شده است.
• اگر فرد مشمول غیبت داشته باشد، پرونده کفالت او بسته نیست.
  شرط دقیق آن در ماده ۳۰ قانون خدمت وظیفه عمومی آمده و در بخش «غیبت و شرط ماده ۳۰» توضیح داده‌ایم.
• مشمولانی که تنها فرزند ذکور بالای ۱۸ سال نیستند، می‌توانند از معافیت کفالت مددجویان استفاده کنند.
  مبنای آن بند ۱ ماده ۴۴ مکرر قانون خدمت وظیفه عمومی است و در بخش «کفالت مددجویان» توضیح داده‌ایم.

غیبت و شرط ماده ۳۰

ماده ۳۰ قانون خدمت وظیفه عمومی می‌گوید به ادعای کفالت مشمولانی رسیدگی می‌شود که غیبت نداشته باشند،
«مگر این که در موقع احضار و در طول مدت غیبت و حین رسیدگی حائز شروط معافیت کفالت بوده باشند».
پس راه اول این است که شرایط کفالت را از موقع احضار تا زمان رسیدگی پیوسته داشته باشید.
این یعنی پرونده شما تاریخ‌محور است: تاریخ فوت، تاریخ ثبت طلاق، تاریخ گواهی بهزیستی یا کمیته امداد و تاریخ رأی شورای پزشکی.

راه دوم تبصره همان ماده ۳۰ است (اصلاحیه ۱۳۹۰).
به نص این تبصره، اگر دلایل و مدارک مثبته‌ای مبنی بر معافیت از خدمت در پرونده باشد، رئیس سازمان یا نماینده او می‌تواند «در صورت غیبت موجه وی، دستور رسیدگی» صادر کند.

با این حال پرونده غیبت جدا از پرونده کفالت است.
طبق ماده ۵۸ قانون، غایبی که قادر به خدمت و بلامانع تشخیص داده شود و اعزام گردد، سه یا شش ماه اضافه خدمت دارد،
و اگر غیبت اولیه او در زمان صلح از یک سال بگذرد «فراری» محسوب و به مراجع صالح قضائی معرفی می‌شود.

برای آشنایی با انواع غیبت سربازی و توجیه آن حتما این مقاله را ببینید.

انواع معافیت کفالت کدامند؟

معافیت کفالت انواع مختلفی دارد:

• کفالت مادر
• کفالت پدر
• کفالت خواهر
• کفالت برادر
• کفالت مادربزرگ یا پدربزرگ
• کفالت مددجویان
  

کفالت مادر

برای تشکیل پرونده به منظور معافیت از طریق کفالتِ مادر لازم است حتما شرایط زیر برقرار باشد:

1. مادر باید فاقد همسر باشد (فوت همسر یا طلاق).

2. مشمول باید تنها فرزند پسر بالای ۱۸ سال باشد و از مادر فاقد همسر مراقبت کند.

3. مادر باید دارای اجاره‌نامه یا سند ملکی به نام خود باشد.

4. مشمول باید عملاً مراقبت یا سرپرستی مادر را بر عهده داشته باشد.
در قانون و آیین‌نامه شرطی درباره شغل یا بیکاری خودِ مشمول نیست؛ قید «فاقد شغل» در بند ۴ ماده ۴۴ قانون و بند «ت» ماده ۲ آیین‌نامه درباره مکفول (برادر کبیر) است و نه درباره مشمول.

انواع معافیت کفالت مادر

بنا به وضعیت مادر شرایط کفالت مادر متفاوت می‌شود:

مادر مطلقه

– حداقل ۳۰ ماه از تاریخ ثبت طلاق گذشته باشد تا مشمول معاف دائم شود.
– مادر فاقد همسر رسمی باشد.
– مبنای شمارش این ۳۰ ماه، تاریخ ثبت طلاق است و نه تاریخ وقوع آن (تبصره بند «ب» ماده ۲ آیین‌نامه اجرایی مواد (۴۴)، (۴۴) مکرر و (۴۵) قانون؛ و تبصره ۲ ماده ۴۴ قانون).

کفالت مادر در صورت فوت پدر

– حداقل ۳۰ ماه از تاریخ فوت پدر گذشته باشد تا مشمول معاف دائم شود.
– مادر فاقد همسر رسمی باشد.

کفالت مادر در صورت زندانی بودن پدر

– اگر پدر زندانی باشد و مشمول تنها فرزند پسر بالای ۱۸ سال باشد، در صورتی که حکم زندان قطعی و بیش از ۱۰ سال یا حکم اعدام یا مرتبط با جرایم سنگین باشد، مشمول می‌تواند با ارائه حکم زندان به کمیسیون نظام وظیفه معافیت بگیرد.  

– اگر پدر زندانی باشد و مشمول تنها فرزند پسر بالای ۱۸ سال باشد، باید مادر با گرفتن طلاق غیابی از پدر، به عنوان مادر فاقد همسر شناخته شود. در این صورت، مشمول می‌تواند از معافیت کفالت بهره‌مند شود.

–  اگر پدر زندانی باشد و مادر طلاق غیابی بگیرد، مشمول می‌تواند علاوه بر کفالت مادر فاقد همسر، از کفالت خواهر یا برادر صغیر خود هم استفاده کند. در این حالت، حکم زندان باید مشابه حالت اول باشد.

–  اگر مشمول پدر زندانی داشته باشد و برادر هم داشته باشد، مادر باید طلاق غیابی بگیرد و مشمول فقط می‌تواند از معافیت کفالت مددجویان استفاده کند.

مبنای معافیت کفالت مددجویان بند ۱ ماده ۴۴ مکرر قانون خدمت وظیفه عمومی است.
یعنی یکی از فرزندان ذکور مادر فاقد شوهرِ تحت پوشش کمیته امداد امام خمینی (ره) یا سازمان بهزیستی.
طبق تبصره ۲ ماده ۷ آیین‌نامه اجرایی، این معافیت فقط برای یک فرزند صادر می‌شود و حتی در صورت فوت یا معلولیت فرزند معاف‌شده، به فرزند دیگر خانواده داده نمی‌شود.

کفالت مادر با وجود داشتن برادر

– اگر مادر فاقد همسر باشد و مشمول برادر بالای ۱۸ سال داشته باشد، در شرایط خاص می‌تواند از معافیت کفالت استفاده کند. این شرایط شامل موارد زیر است:

1. پوشش کمیته امداد: اگر مادر تحت پوشش کمیته امداد با حداقل ۶ ماه سابقه باشد، مشمول می‌تواند به عنوان نگهدارنده مادر معاف شود.

2. بیماری شدید: اینجا باید دو مبنای قانونی را از هم جدا کرد.
اگر مادر فاقد شوهر و تحت پوشش سازمان بهزیستی یا کمیته امداد باشد، مبنا بند ۱ ماده ۴۴ مکرر قانون خدمت وظیفه عمومی است و یکی از فرزندان ذکور او معاف می‌شود.
طبق تبصره ۲ ماده ۷ آیین‌نامه اجرایی، این معافیت فقط برای یک فرزند صادر می‌شود و حتی در صورت فوت یا معلولیت فرزند معاف‌شده، به فرزند دیگر خانواده داده نمی‌شود.

اگر خودِ مادر «ناتوان و معلول» باشد، مبنا ماده ۲۶ قانون حمایت از حقوق معلولان است:
«یکی از فرزندان اولیائی که خود ناتوان و معلول بوده (هر دو یا یکی از آنها معلول باشد) و یا حداقل دو نفر از فرزندان آنها ناتوان و معلول باشد از انجام خدمت وظیفه عمومی معاف می‌گردد.»
پس این ماده یا والد معلول می‌خواهد یا دو فرزند معلول؛ یک خواهر یا برادر معلول برای آن کافی نیست.

این دو معافیت در برخی مطالب اینترنتی «کفالت ماده ۶» نامیده می‌شوند، ولی ماده ۶ قانون جامع حمایت از حقوق معلولان (مصوب ۱۳۸۳) دیگر معتبر نیست.
ماده ۳۳ قانون حمایت از حقوق معلولان (مصوب ۱۳۹۶/۱۲/۲۰، ابلاغ ۱۳۹۷/۰۲/۰۱) آن قانون را نسخ کرده است.
نکته کلیدی اینجاست که امروز باید به بند ۱ ماده ۴۴ مکرر قانون خدمت وظیفه عمومی یا به ماده ۲۶ قانون حمایت از حقوق معلولان استناد کنید.

کفالت مادر با بیماری خاص

مشمولانی که مادرشان دارای بیماری‌های خاص است،
می‌توانند از معافیت کفالت استفاده کنند.
در این حالت، مادر باید فاقد همسر باشد و مشمول به عنوان نگهدارنده مادر شناخته شود.
 تفاوت این قانون با دیگر انواع معافیت کفالت مادر این است که بازه ۳۰ ماهه پس از فوت یا طلاق نیازی به رعایت ندارد.

اینجا هم باید دو مبنا را از هم جدا کرد.
بند ۱ ماده ۴۴ مکرر قانون «مادران فاقد شوهر» می‌خواهد، پس با زنده بودن پدر از این راه معافیتی صادر نمی‌شود.
ولی اگر خودِ مادر «ناتوان و معلول» باشد، ماده ۲۶ قانون حمایت از حقوق معلولان شرط فاقد شوهر بودن ندارد و یکی از فرزندان او معاف می‌شود، حتی با وجود اینکه پدر در قید حیات باشد.

تشکیل کمیسیون برای کفالت مادر

پس از تشکیل پرونده از طریق پلیس+۱۰ و تأیید شرایط عمومی، حداقل در دو مرحله کمیسیون برگزار می‌شود.
 جلسه اول تنها با حضور مادر برگزار می‌شود و در جلسات بعدی حضور مشمول ضروری است.
در جلسات کمیسیون، سوالات خاصی به‌منظور ارزیابی صحت ادعای مادر و مشمول پرسیده می‌شود.
این سوالات به‌طور کلی درباره نوع طلاق (توافقی یا غیابی)، دلیل طلاق، وضعیت مالی و معیشتی مادر، وضعیت تحصیلی و شغلی مشمول، دلایل خروج مشمول از کشور و مواردی مشابه هستند.

هدف از برگزاری جلسات کمیسیون، ارزیابی صحت ادعای مشمول مبنی بر کفالت است.
 اگر شرایط ذکرشده تایید شود و جواب‌ها متناقض نباشد، رای کمیسیون به معافیت دائم خواهد بود.

برای اثبات هر ادعای مطرح‌شده توسط مشمول و مادر، تحقیقات میدانی و محلی توسط نیروی انتظامی انجام می‌شود.
در صورتی که شرایط مصوب معافیت کفالت مادر رعایت نشده باشد، درخواست معافیت رد خواهد شد.

توجه:
کسانی که در دوره زمانی کمتر از ۳۰ ماه هستند و معافیت موقت دریافت کرده‌اند،
 پس از گذشت ۳۰ ماه و تبدیل وضعیت به معافیت دائم، باید دوباره در جلسات کمیسیون شرکت کنند.
 در صورتی که شرایط لازم رعایت نشود، حتی معافیت موقت ممکن است لغو و مشمول به خدمت سربازی اعزام شود.

انتقال کفالت مادر به سایر پسران

ممکن است یکی از فرزندان خانواده از طریق معافیت کفالت از خدمت سربازی معاف شده باشد.
ممکن است در ادامه، این فرد به دلایلی چون ازدواج، مهاجرت یا هر علت دیگری در کنار خانواده نباشد.
در چنین شرایطی فرزند دیگری که تنها پسر باقی‌مانده در کنار مادر است، ممکن است گمان کند که
می‌تواند جایگزین برادر خود شود و از خدمت سربازی معاف شود.
به همین دلیل، ممکن است به سازمان نظام وظیفه مراجعه کند تا معافیت بگیرد اما
در صورتی که برادر اول همچنان سالم و در قید حیات باشد، معافیت به هیچ عنوان به فرزند دیگر منتقل نخواهد شد.
در این میان، اگر شرایط برای استفاده از انواع دیگر معافیت کفالت وجود داشته باشد،
مشمول می‌تواند از آن طریق از خدمت سربازی معاف شود.

تکمیل و ارائه تمامی این مدارک برای ورود به کمیسیون معافیت کفالت مادر ضروری است.
در صورتی که مدارک ناقص باشند، پرونده شما برگشت می‌خورد.
در برخی سایت‌ها گفته می‌شود که روند کمیسیون بین ۲ تا ۴ ماه طول می‌کشد، ولی در آیین‌نامه رسمی این مورد یافت نشده است.

مدارک لازم برای کفالت مادر

• کپی تمام صفحات شناسنامه مشمول، برادر و خواهر تنی و ناتنی
• کپی کارت ملی مشمول، خواهر و برادر
• عکس 4*3 مشمول تمام رخ 2 قطعه
• گواهی آخرین مدرک تحصیلی یا اشتغال به تحصیل (مشمول می بایست این گواهی را در دفترخانه اسناد رسمی برابر اصل کند.)
• تکمیل برگ اطلاعات فردی (برگ شماره 1 دفترچه خدمت سربازی)
• تکمیل برگ درخواست معافیت (برگ شماره 2)
• تکمیل برگ معاینه واکسیناسیون مشمولین
• تکمیل برگ استشهاد تایید وضعیت مشمول (برگ شماره 3)
• استشهاد محضری امضاء شده توسط سه نفر از بستگان سببی یا نسبی مشمول و در صورت عدم دسترسی به بستگان سه نفر از معتمدین محل که به تایید کلانتری محل رسیده باشند.
• پاسخ استعلام ثبت احوال محل صدور شناسنامه پدر و مادر مبنی بر تحولات سند سجلی آنان به منظور مشخص شدن تعداد فرزندان، تعداد ازدواج و طلاق، احراز ثبت و تغییرات سنی. این موارد را نظام وظیفه پیگیری می کند. پاسخ استعلام ثبت احوال یکی از مواردی هست که اگر نباشد، کمیسیون کفالت مادر تشکیل نمی شود.
• افتتاح حساب عابر بانک سپه به نام مشمول
• برگ معاینه پزشکی برادر یا برادران بیمار بالای 18 سال مشمول توسط شورای پزشکی وظیفه عمومی مبنی بر این که به علت بیماری یا نقص عضو قادر به نگهداری از مادر نباشد.

نکته مهم:

حذف شرط «ازدواج دائم» برای دریافت کفالت مادر بدون همسر؛ پیش از این و بر اساس قوانین موجود در آیین نامه مادر فاقد شوهر، به مادری گفته می شد که همسرش فوت کرده و یا طلاق گرفته باشد و در زمان رسیدگی به درخواست کفالت فاقد همسر دائم باشد که برای جلوگیری از انجام طلاق‌های ساختگی بین پدر و مادر واژه دائم حذف شده و در صورت عقد موقت مادر، معافیت لغو خواهد شد.

کفالت پدر

مشمولانی که پدرشان به دلیل کهولت سن، بیماری‌های صعب‌العلاج یا ناتوانی‌های جسمی از کار افتاده باشد و
قادر به تأمین نیازهای خانواده نباشد، می‌توانند از این طریق از خدمت سربازی معاف شوند.
در این شرایط، پسران آن‌ها که وظیفه نگه‌داری و مراقبت از پدر را دارند، می‌توانند از معافیت کفالت استفاده کنند.

برای تشکیل پرونده به منظور معافیت از طریق کفالتِ پدر لازم است حتما شرایط زیر برقرار باشد:

1. نداشتن غیبت، یا داشتن شرایط کفالت در موقع احضار، در طول مدت غیبت و حین رسیدگی (ماده ۳۰ قانون خدمت وظیفه عمومی)

2.  تک پسر سالم بالای ۱۸ سال

3. سن پدر بالای ۷۵ سال

4.  عضویت در سازمان بهزیستی (در صورت داشتن برادر)

5.  اثبات بیماری‌های صعب‌العلاج یا لاعلاج در پدر

6.  اثبات بیماری‌های ناتوان‌کننده در پدر

7. اثبات از کار افتادگی پدر

8.  زندگی مشترک با پدر

9.  توانایی اثبات کفالت و نگهداری از پدر توسط مشمول

توجه
برخلاف معافیت کفالت مادر که در آن می‌توان با تحت پوشش کمیته امداد بودن و حتی داشتن برادر از خدمت سربازی معاف شد، این شرایط برای پدر وجود ندارد. به عبارت دیگر، مشمولان حتی اگر تک پسر باشند یا برادر داشته باشند،
نمی‌توانند از معافیت کفالت پدر استفاده کنند.

انواع معافیت کفالت پدر

با توجه به وضعیت پدر کفالت انواع مختلفی خواهد داشت:

پدر بالای ۷۵ سال

وقتی تنها فرزند ذکور بالای ۱۸ سال یا تنها فرزند ذکور سالم بالای ۱۸ سال خانواده باشید و
پدر شما ۷۵ سال یا بیشتر سن داشته باشد.
در این صورت، شما قطعاً واجد شرایط معافیت خواهید بود و
از خدمت سربازی معاف خواهید شد. (سریع‌ترین و کم‌هزینه‌ترین روش کفالت پدر)

پدر بازنشسته

برای استفاده از معافیت کفالت پدر، بازنشستگی یا عدم توانایی پدر در کار کردن یکی از شروط اصلی است اما
تنها بازنشسته بودن پدر کافی نیست.
برای دریافت معافیت، باید اثبات شود که پدر دچار بیماری است که باعث ناتوانی یا ایجاد عوارض مزمن شده است،
یا اینکه مشمول تنها فرزند ذکور بالای ۱۸ سال خانواده است و
پدر حداقل ۷۵ سال سن دارد (مانند حالت اول).

پدر تحت پوشش بهزیستی

مشمولانی که پدر آن‌ها به دلیل معلولیت جسمی، ذهنی یا روحی روانی در درجه شدید تحت پوشش سازمان بهزیستی قرار دارد، می‌توانند از خدمت سربازی معاف شوند.
برای دریافت این معافیت، کافی است گواهی عضویت پدر از سوی سازمان بهزیستی به وظیفه عمومی ارسال شود.
این معافیت تنها برای تک پسر بالای ۱۸ سال خانواده قابل اعمال است.
قبل از سال 1400، معافیت کفالت بهزیستی برای خانواده‌های چند پسری نیز امکان‌پذیر بود، اما
اکنون این قانون برای پدر حذف شده است.
در صورت داشتن برادر، باید حداقل دو نفر از اعضای خانواده تحت پوشش بهزیستی قرار داشته باشند تا
مشمول بتواند از معافیت استفاده کند.

کفالت پدر با وجود داشتن برادر

دریافت معافیت کفالت پدر در صورتی که مشمول برادر بزرگتری داشته باشد، دشوارتر است.
اگر برادر بزرگتر قبلاً معافیت گرفته باشد، مشمول نمی‌تواند معاف شود،
حتی اگر برادر در خارج از کشور یا زندان باشد.
با این حال، اگر برادر معاف شده دچار بیماری شدیدی شود و قادر به سرپرستی خانواده نباشد،
مشمول می‌تواند جایگزین او شده و معافیت کفالت را دریافت کند.
همچنین، اگر دو نفر از اعضای خانواده در سازمان بهزیستی عضو باشند و
پدر دچار بیماری شدید باشد، معافیت کفالت قابل‌دریافت است.

پدر بیمار یا از کار افتاده

معافیت کفالت پدر بیمار یا از کار افتاده به این معناست که
اگر پدر مشمول به دلیل آسیب‌دیدگی یا بیماری به حدی از کار افتاده باشد که قادر به انجام وظایف خود نباشد،
مشمول می‌تواند از معافیت سربازی استفاده کند.
این حالت شامل افرادی می‌شود که بر اثر سانحه یا بیماری دچار آسیب جدی شده و میزان از کار افتادگی آن‌ها توسط پزشکی قانونی یا بیمه تأیید شود.
حتی اگر سن پدر کمتر از ۷۵ سال باشد، مشمول می‌تواند معافیت دریافت کند،
مشروط بر اینکه توانایی سرپرستی و کفالت خانواده را داشته باشد و بتواند جایگزین پدر شود.

در این حالت سن پدر مهم نیست و فقط بیماری‌های او مورد بررسی قرار می‌گیرد،
حتی اگر پدر مشمول تنها ۴۵ سال سن داشته باشد! فقط بیماری‌های پدر باید به حدی باشد که
مواردی مانند عدم توانایی انجام کارهای شخصی مانند حمام رفتن، دستشویی رفتن یا لباس پوشیدن، ناتوانی در تصمیم‌گیری صحیح، مشکلات حرکتی مشهود، ناتوانی در تکلم، دیدن یا شنیدن و ابتلا به بیماری‌های لاعلاج و صعب‌العلاج در آن مشهود باشد.
اگر با وجود بیماری قادر به کار کردن باشد، معافیت صادر نمی‌شود.
فقط ارائه مدارک پزشکی برای معافیت کفالت کافی نیست و
لازم است که شورای پزشکی برای بررسی بیشتر و تطبیق با آیین‌نامه تشکیل شود.

پدر تحت پوشش کمیته امداد

معافیت کفالت پدر تحت پوشش کمیته امداد به مشکلات مالی یا شرایط سخت زندگی ربطی ندارد.
تنها بر اساس بیماری و از کار افتادگی پدر تصمیم‌گیری می‌شود.
اگر پدر مشکل شدید مالی داشته باشد، حتی اگر تحت پوشش کمیته امداد هم باشد به آن معافیت تعلق نمی‌گیرد.

هزینه‌های معافیت کفالت پدر

برای دریافت معافیت کفالت پدر، هزینه‌ها بستگی به نوع درخواست دارد.
در صورتی که برای پدر بالای ۷۵ سال درخواست بدهید،
هزینه‌ها می‌تواند به امور اداری و صدور کارت معافیت محدود باشد.
در برخی سایت‌ها گفته می‌شود که این هزینه حدود ۳۰۰ هزار تومان است، ولی در آیین‌نامه رسمی این مورد یافت نشده است.
 اما اگر درخواست معافیت به دلیل بیماری پدر باشد،
هزینه‌های اضافی شامل هزینه شورای پزشکی، آزمایشات پزشکی، عکسبرداری‌ها و ویزیت پزشک به عهده شما خواهد بود.
این هزینه‌ها می‌تواند از ۵۰۰ هزار تومان تا ۱۰ میلیون تومان یا بیشتر بسته به نوع بیماری و آزمایشات مورد نیاز متغیر باشد.
برای کاهش هزینه‌ها می‌توانید از دفترچه‌های بیمه درمانی مراکز نیروهای مسلح استفاده کنید.

برای آشنایی کامل با معافیت پزشکی حتما این مقاله را مطالعه کنید.

کفالت خواهر

برای معافیت کفالت خواهر، شرایط خاصی وجود دارد که باید رعایت شود.
اولین و مهم‌ترین شرط این است که خواهر باید فاقد همسر، پدر و یا فرزند پسر بالای ۱۸ سال باشد.
 همچنین، مشمول باید تنها برادر بالای ۱۸ سال خواهر باشد و خواهر و برادر باید تنی باشند.

از دیگر شرایط این است که پدر خواهر حتما باید فوت شده باشد اما اگر مادر هنوز زنده باشد،
این موضوع مانع از دریافت معافیت نمی‌شود.
در صورتی که خواهر عضو سازمان‌های حمایتی مانند کمیته امداد باشد،
مشکلی برای درخواست معافیت کفالت نخواهد بود.

اگر برادر معاف شده از خدمت سربازی در شرایطی باشد که قادر به مراقبت از خواهر خود نباشد مثلا ابتلا بیماری شدید، برادر دیگر می‌تواند از معافیت کفالت استفاده کند.
همچنین اگر خواهر پس از معافیت ازدواج کند یا فوت کند، معافیت برادر همچنان معتبر باقی می‌ماند.

معافیت کفالت سه خواهری

این نوع معافیت فقط مختص افراد تحت پوشش بهزیستی و کمیته امداد است:

– فوت پدر یا عدم صلاحیت بودن پدر برای سرپرستی بر اساس تشخیص شورای پزشکی به دلایلی مانند معلولیت و غیره

– داشتن رابطه تنی برادر با خواهران

– در قید حیات بودن خواهران

– سن بالای 18 سال

– تحت پوشش بودن خانواده توسط کمیته امداد و بهزیستی

– نداشتن غیبت، یا داشتن شرایط کفالت در موقع احضار، در طول مدت غیبت و حین رسیدگی (ماده ۳۰ قانون خدمت وظیفه عمومی)

– تک پسر بودن و نداشتن برادر دیگر

نکته:

ازدواج یا طلاق خواهران مانع معافیت مشمول نیست.

وجود برادر در حبس یا مفقودالاثر مانع معافیت سه خواهری نمی‌شود.

انواع کفالت خواهر

با توجه به وضعیت خواهر ممکن است شرایط زیر ایجاد شود:

خواهر مجرد

اگر پدر خانواده فوت کرده باشد و خواهر زیر ۱۸ سال باشد،
تنها پسر بالای ۱۸ سال و سالم خانواده می‌تواند از طریق معافیت کفالت به دلیل سرپرستی خواهر از خدمت سربازی معاف شود.
اگر غیبت داشته باشد، رسیدگی تابع ماده ۳۰ قانون خدمت وظیفه عمومی است که در «شرایط عمومی» توضیح دادیم.

خواهر طلاق‌گرفته

اگر پدر فوت کرده باشد و خواهر یا خواهرانی بالای ۱۸ سال و بیشتر در خانواده وجود داشته باشند که
طلاق گرفته‌اند یا همسر آن‌ها فوت کرده است،
مشمول می‌تواند از معافیت کفالت استفاده کند،
به شرطی که تنها پسر بالای ۱۸ سال و سالم خانواده باشد و در صورت داشتن غیبت، شرط ماده ۳۰ قانون خدمت وظیفه عمومی را داشته باشد.
همچنین، خواهر نباید فرزند پسر بالای ۱۸ سال داشته باشد یا در صورتی که دارد، فرزند او باید محجور باشد تا
برادر بتواند کفالت را بر عهده بگیرد.

خواهر معلول

مشمولانی که خواهر معلول جسمی، ذهنی یا اعصاب و روان دارند می‌توانند از معافیت کفالت خواهر استفاده کنند،
به شرطی که تنها پسر سالم بالای ۱۸ سال خانواده باشند.
در این حالت، نیازی به فوت پدر نیست، اما مشمول باید عضو سازمان بهزیستی در درجه شدید باشد تا
گواهی کفالت از سوی بهزیستی صادر شود.
اگر مشمول دارای برادران بالای ۱۸ سال باشد،
او هم می‌تواند از معافیت کفالت خواهر بهره‌برداری کند،
به شرطی که به جز خواهر حداقل یک نفر دیگر هم عضو بهزیستی و در درجه تقسیم‌بندی شدید باشد.

کفالت برادر

تحت شرایط زیر مشمول می‌تواند کفالت برادر خود را بر عهده داشته باشد:

1. برادر باید فاقد پدر و همچنین فرزند پسر بالای ۱۸ سال باشد.

2. برادر مشمول باید کمتر از ۱۸ سال سن داشته باشد.

3. در صورتی که مشمول تنها برادر سالم خانواده باشد، می‌تواند برای دریافت معافیت اقدام کند.

4. مشمول و برادر باید تنی باشند.

5. اگر پس از دریافت معافیت، برادر فوت یا ازدواج کند، معافیت ابطال نخواهد شد.

6. در صورتی که برادر عضو سازمان بهزیستی باشد و مشمول نیز تک پسر بالای ۱۸ سال باشد، حتی با وجود پدر، می‌توان از معافیت استفاده کرد.

این شرایط به مشمول اجازه می‌دهد در صورت رعایت این موارد، برای دریافت معافیت کفالت برادر اقدام کند.

انواع کفالت برادر

با توجه به وضعیت برادر شرایط زیر ایجاد می‌شود:

کفالت برادر معلول (ذهنی و جسمی)

مشمولانی که تنها پسر سالم بالای ۱۸ سال خانواده می‌باشند،
در صورتی که برادر معلول عضو بهزیستی در درجه شدید بیماری داشته باشند و
این موضوع توسط سازمان بهزیستی تایید شود، می‌توانند از معافیت کفالت برادر معلول استفاده کنند.
اگر مشمول غیبت داشته باشد، رسیدگی تابع ماده ۳۰ قانون خدمت وظیفه عمومی است.

اگر مشمول برادران بالای ۱۸ سال دیگری داشته باشد و
علاوه بر برادر معلول، یکی دیگر از اعضای خانواده نیز عضو بهزیستی باشد،
حتی با وجود سایر برادران می‌تواند از معافیت سربازی بهره‌برداری کند.
این تغییرات طبق قوانین جدید در سال ۱۴۰۲ تصویب شده و در صورتی که پدر در قید حیات باشد،
همچنان امکان استفاده از معافیت کفالت برادر وجود دارد.

کفالت برادر معتاد

اگر مشمول تنها پسر سالم خانواده باشد و برادرش معتاد باشد،
نمی‌تواند از معافیت کفالت استفاده کند، مگر اینکه اعتیاد باعث ایجاد مشکلات شدید جسمی یا روانی در برادر شود.

کفالت برادر صغیر

کفالت برادر صغیر به شرایطی اطلاق می‌شود که برادر مشمول کمتر از ۱۸ سال سن داشته باشد و تنها سرپرست بالای ۱۸ سال سالم در خانواده وجود داشته باشد. در این حالت، مشمول می‌تواند کفالت برادر صغیر را بر عهده بگیرد و از خدمت سربازی معاف شود. اگر برادر یا برادرانی بالای ۱۸ سال داشته باشد، تنها در صورت تایید شورای پزشکی می‌تواند کفالت را دریافت کند.
اگر خودِ مشمول غیبت داشته باشد، رسیدگی تابع ماده ۳۰ قانون خدمت وظیفه عمومی است.

نکات

• وضعیت مادر مشمول در معافیت کفالت برادر تاثیری ندارد.
• تنها با تایید بیماری برادر بالای ۱۸ سال می‌توان معافیت گرفت.
• مفقودالاثری پدر یا زندانی بودن او می‌تواند براساس شرایط و تایید دادگاه بررسی شود.
• اگر پدر در قید حیات باشد و بیش از ۲ نفر از اعضای خانواده عضو بهزیستی باشند، امکان معافیت وجود دارد.

کفالت مادر بزرگ

1. مادربزرگ باید فاقد همسر باشد و شخص مشمول باید تنها نوه پسر بالای ۱۸ سال مادربزرگ باشد.

2. در صورتی که مادربزرگ از طرف مادر باشد، باید مشمول فاقد دایی، خاله و مادر خود باشد.

3. در صورتی که مادربزرگ از طرف پدر باشد، مشمول باید فاقد پدر، عمو و عمه باشد.

^* اگر نوه‌ای که از مادربزرگ مراقبت می‌کرد به دلیل بیماری یا فوت نتواند به مراقبت ادامه دهد، برادر بالای ۱۸ سال نوه می‌تواند درخواست معافیت کفالت کند.

کفالت پدر بزرگ

1. پدربزرگ باید فاقد فرزند باشد و حداقل ۷۵ سال سن داشته باشد و نیازمند مراقبت باشد.

2. شخص باید تنها نوه پسر بالای ۱۸ سال پدربزرگ خود باشد.

3. مشمول باید فاقد پدر، عمه و عمو باشد.

4.  مشمول باید فاقد مادر، دایی و خاله باشد.

5. اگر پدربزرگ مشمول دارای سن کمتر از ۷۵ سال باشد ولی بیماری او توسط شورای پزشکی تایید شود، معافیت کفالت صادر می‌شود.

6.  اگر نوه‌ای که از پدربزرگ مراقبت می‌کرد به دلیل بیماری یا فوت نتواند به مراقبت ادامه دهد، برادر بالای ۱۸ سال نوه می‌تواند درخواست معافیت کفالت کند.

کفالت مددجویان

«کفالت مددجویان» نامی است که برای معافیت‌های ماده ۴۴ مکرر قانون خدمت وظیفه عمومی به کار می‌رود.
عنوان خود این ماده «نحوه معافیت از خدمت فرزندان ذکور مددجویان» است و چهار بند دارد:

چهار بند ماده ۴۴ مکرر

1. یکی از فرزندان ذکور مادران فاقد شوهر تحت پوشش کمیته امداد امام خمینی (ره) و سازمان بهزیستی.
   طبق تبصره ۲ ماده ۷ آیین‌نامه اجرایی، این معافیت فقط برای یک فرزند صادر می‌شود و حتی در صورت فوت یا معلولیت فرزند معاف‌شده، به فرزند دیگر خانواده داده نمی‌شود.
2. مشمولانی که حداقل یک فرزند معلول دارند.
   بند «ر» ماده ۲ آیین‌نامه اجرایی تصریح کرده که فرزند معلول باید مددجو باشد، یعنی تحت پوشش سازمان بهزیستی یا کمیته امداد امام خمینی (ره).
3. تنها پسر خانواده‌هایی که سه فرزند دختر یا بیشتر دارند.
   بند «ز» ماده ۲ آیین‌نامه اجرایی تصریح کرده که خانواده باید مددجو باشد.
4. مشمولانی که با بانوان معلول جسمی ـ حرکتی ازدواج می‌کنند.
   آنان پنج سال از معافیت موقت استفاده می‌کنند و پس از پنج سال استمرار ازدواج، معافیت دائم می‌گیرند.

مدارک این پرونده گواهی مددجویی و گواهی معلولیت است (بندهای «ت» و «ث» ماده ۱۸ آیین‌نامه اجرایی).
طبق ماده ۱۲ همان آیین‌نامه، پرونده معافیت کفالت مواد (۴۴) و (۴۴) مکرر به هیئت رسیدگی ارجاع می‌شود.

مشمول غایب و شرط ماده ۳۰

یک نکته مهم برای مشمول غایب.
قانون خودِ ماده ۴۴ مکرر را زیر عنوان «بخش سوم ـ معافیت کفالت» آورده و آیین‌نامه هم پرونده آن را «معافیت کفالت» می‌نامد.
بر این مبنا به نظر می‌رسد شرط ماده ۳۰ بر این معافیت هم جاری باشد، یعنی شرایط باید در موقع احضار، در طول مدت غیبت و حین رسیدگی برقرار بوده باشد.
ولی متن خودِ ماده ۴۴ مکرر شرط غیبت ندارد و ما رأی یا بخشنامه‌ای که این برداشت را صریح بگوید نیافتیم.
پس اگر فرزند شما پس از موقع احضار به دنیا آمده یا پس از آن معلول یا مددجو شده است، پرونده را تشکیل دهید و در صورت رد، در هیئت رسیدگی تجدیدنظر و سپس دیوان عدالت اداری پیگیری کنید.

برای آشنایی با معافیت تحصیلی حتما این مقاله را ببینید.

مراحل دریافت معافیت کفالت

طبیعتا مراحل دریافت معافیت کفالت بر اساس نوع آن متفاوت خواهد بود اما به طور کلی این مراحل شامل:

برای حضور در پلیس +10 بسته به نوع کفالت درخواستی لازم است مدارکی را به همراه داشته باشید:

در مراحل کمیسیون، ممکن است بسته به شرایط مشمول و فردی که برای کفالت او درخواست داده شده،
مدارکی مانند گواهی شغلی مشمول نیز درخواست شود.
علاوه بر این، در تمامی درخواست‌های کفالت، تحقیقات محلی از سوی پلیس فراجا انجام خواهد شد.

تحقیقات میدانی و محلی برای معافیت کفالت

تحقیقات محلی در روند درخواست معافیت کفالت به این صورت انجام می‌شود که
 افسران مربوطه بررسی‌های دقیقی را در محل زندگی مشمول و شخصی که قرار است کفالتش گرفته شود، انجام می‌دهند.
 این تحقیقات می‌تواند شامل موارد زیر باشد:

1. زندگی مشمول با شخص موردنظر برای کفالت: بررسی می‌شود که آیا مشمول به‌طور واقعی و مستمر در کنار فردی که کفالت او را بر عهده گرفته است زندگی می‌کند.

2. عدم ارتباط رسمی و غیررسمی مادر با مردی دیگر: برای اطمینان از اینکه مادر مشمول به‌طور قانونی یا غیررسمی با کسی دیگر ارتباط ندارد که بتواند مسئولیت کفالت را بر عهده بگیرد.

3. عدم ارتباط مادر با همسر سابق: تأکید بر این موضوع است که مادر با همسر قبلی خود هیچ‌گونه ارتباطی نداشته باشد.

4. اثبات زندگی مستقل مادر: تحقیق در این زمینه که آیا مادر مشمول مستقل از دیگران زندگی می‌کند یا نه.

5. اثبات سرپرستی مشمول: اینکه مشمول عملاً مراقبت یا سرپرستی مکفول را بر عهده دارد یا نه.
در برخی سایت‌ها گفته می‌شود که مشمول باید شاغل باشد، ولی در آیین‌نامه رسمی این مورد یافت نشده است.

در برخی موارد خاص، ممکن است تحقیقات محلی شامل مواردی دیگری هم باشد که این موضوع به شرایط خاص هر پرونده و نظر کمیسیون کفالت بستگی دارد.

نحوه اعتراض به رد معافیت کفالت

اگر معافیت کفالت رد شود، ابتدا باید دلیل رد از سوی هیئت رسیدگی به شما اعلام شود.
در صورتی که دلیل رد منطقی نباشد یا احساس می‌کنید که حق با شماست،
می‌توانید به رأی هیئت رسیدگی اعتراض کنید تا پرونده در هیئت رسیدگی تجدیدنظر مطرح شود (ماده ۲۵ قانون خدمت وظیفه عمومی).
ترکیب این هیئت در ماده ۲۶ قانون آمده است و اعضای هیئت بدوی نمی‌توانند در آن عضو باشند (ماده ۱۴ آیین‌نامه اجرایی).
در این صورت، پرونده شما مجدداً بررسی می‌شود و اگر شرایط تأیید شوند، معافیت صادر خواهد شد.

به نص ماده ۲۵ قانون، رأی هیئت رسیدگی تجدیدنظر «به استثنای موارد منطبق با ماده ۲۹ این قانون قطعی و غیر قابل اعتراض است».
پس اگر پس از بررسی در این هیئت همچنان معافیت شما رد شد، اعتراض اداری دیگری در سازمان باقی نمی‌ماند.
طبق ماده ۲۸ قانون، اگر تا پنج سال معلوم شود رأی هیئت تجدیدنظر با اصول و قوانین جاری منطبق نبوده و در وضع مشمول مؤثر بوده، رئیس سازمان پرونده را به یکی از هیئت‌های رسیدگی تجدیدنظر ارجاع می‌دهد.
در صورتی که همچنان اعتقاد دارید ناداوری شده است،
می‌توانید به دیوان عدالت اداری شکایت کنید تا پرونده شما در این مرجع قانونی بررسی شود.
دیوان عدالت اداری مرجعی برای رسیدگی به شکایات مردم از ارگان‌ها و سازمان‌های دولتی و نظامی است.

باطل کردن معافیت کفالت

ابطال معافیت کفالت می‌تواند به دو صورت صورت گیرد:

ابطال از سوی مشمول

مشمول یا فردی که کفالتش به عهده گرفته شده است،
ممکن است درخواست ابطال معافیت کفالت و اعزام به سربازی یا انتقال کفالت به شخص دیگر را داشته باشد.
 این درخواست‌ها در صورت ارائه دلایل موجه ممکن است پذیرفته شوند.
در برخی سایت‌ها گفته می‌شود که بدون دلیل موجه این درخواست‌ها پذیرفته نمی‌شوند، ولی در آیین‌نامه رسمی این مورد یافت نشده است.

ابطال از سوی سازمان وظیفه عمومی

در مواردی که سازمان وظیفه عمومی به این نتیجه برسد که شرایط معافیت کفالت تغییر کرده است،
مانند ازدواج مجدد مادر با همسر سابق یا شخص جدید، ممکن است معافیت کفالت ابطال شود.
 این موضوع می‌تواند با ارسال پیامک به مشمول و اعلام بررسی مجدد پرونده انجام شود.
طبق ماده ۸ آیین‌نامه اجرایی مواد (۴۴)، (۴۴) مکرر و (۴۵) قانون، معافیت موقت در صورت عدم استمرار شرایط تعیین‌شده باطل می‌شود.
سپس سازمان به وضعیت جدید مشمول رسیدگی می‌کند.
نمونه روشنش کفالت مادر است، وقتی پس از صدور معافیت وضعیت خانوادگی او تغییر کند.
در صورت ابطال معافیت کفالت، مشمول باید در مهلتی که سازمان وظیفه عمومی اعلام می‌کند مراجعه کند تا
وضعیت خود را تعیین تکلیف کند و اقدامات لازم را انجام دهد.

مدت زمان تقریبی دریافت معافیت کفالت

مدت زمان دریافت معافیت کفالت از لحظه ثبت درخواست در دفاتر پلیس+۱۰ تا صدور رأی قطعی متغیر است.
 در برخی سایت‌ها گفته می‌شود که این روند بین ۲ تا ۶ ماه طول می‌کشد، ولی در آیین‌نامه رسمی این مورد یافت نشده است.
 درباره زمان رسیدگی و اعلام رأی هم عدد حدود ۳ ماه گفته می‌شود، که در آیین‌نامه رسمی یافت نشده است.
 برای پرونده‌های مربوط به بهزیستی یا کمیته امداد تا ۸ ماه گفته می‌شود، که آن هم در آیین‌نامه رسمی یافت نشده است.
 دلیلی که برای طولانی‌تر شدن این پرونده‌ها گفته می‌شود، وجود کمیسیون‌های داخلی آن سازمان‌ها است.